η σωτηρία του Στέφανου Σφύκα

Η σημερινή ανάρτηση περιέχει απόσπασμα από το βιβλίο του Γιώργου Αυγουστή, ο οποίος, σε ηλικία 15 χρονών (την περίοδο 1943-1944), ήταν διερμηνέας του γερμανικού φρουραρχείου Ελασσόνας.

  

Έξω από την Ελασσόνα προς Κοζάνη περίπου 3-4 χιλιόμετρα, όπου υπάρχουν και στροφές, δέχθηκαν τα δύο διερχόμενα αυτοκίνητα φορτηγά των Γερμανών ριπή ή ριπές πολυβόλου. Κατέβηκαν αμέσως οι στρατιώτες από τα αυτοκίνητα, κρατώντας τα αυτόματα (τα στάγερ). Δεν ακούστηκαν άλλες ριπές.
Είδαν όμως οι Γερμανοί, σε κοντινές αποστάσεις από αυτούς, διάφορα άτομα να βόσκουν προβατάκια. Τους θεώρησαν ύποπτους και κινήθηκαν με το χέρι στη σκανδάλη, τους συνέλαβαν και βάζοντάς τους στα αυτοκίνητα επέστρεψαν στην Ελασσόνα.
Αυτά ανέφερε στο Γερμανό φρούραρχο ο διερχόμενος αξιωματικός. Πιθανόν να υπήρχε και άλλη εκδοχή για όσα παραπάνω γράφω. Εγώ γράφω ό,τι άκουσα από το Γερμανό αξιωματικό να λέει προς το φρούραρχο, παρουσία εμού και του γιατρού Φράγκου.
Ακούγοντας όλα αυτά ο φρούραρχος Στορκ και προ πάντων ότι υπάρχουν όμηροι μέσα στα αυτοκίνητα, έγινε πάλι θηρίο. Ρώτησε τον αξιωματικό αν είχαν απώλειες, τραυματίες ή θύματα. Η απάντηση ήταν όχι. Διέταξε να κατεβάσουν τους ομήρους από τα αυτοκίνητα και να τους οδηγήσουν στο προαύλιο του Σχολείου (με προτεινόμενα τα όπλα), εκεί όπου ήμασταν κι εμείς. Κάτι είπαν μεταξύ τους οι δύο αξιωματικοί, χαιρετήθηκαν πάλι και τα δύο διερχόμενα αυτοκίνητα αναχώρησαν, δεν ξέρω προς ποια κατεύθυνση.
Αγαπητοί μου, από δω και πέρα νομίζω διαβάζοντάς με, θα διαπιστώσετε τα τραγικά παιχνίδια της τύχης που είμαι βέβαιος, όσο και αν αντέχουν τα μάτια σας στο να μη δακρύσουν, θα κυλήσει κάποιο δάκρυ, αν όχι, πράγμα δύσκολο, θα νιώσετε μεγάλη συγκίνηση.
Για μένα τα άτομα αυτά ήταν τελείως άγνωστα. Είδα ανάμεσά τους ένα παιδί της ηλικίας μου. Τον ρώτησα. Ήταν πράγματι 15 ετών, όπως κι εγώ, αφού είχε γεννηθεί το 1928.
Κάνω μια περιγραφή της τραγικής εμφάνισης των ανθρώπων αυτών. Έτρεμαν, τα είχαν κυριολεκτικά χαμένα, όπως ήταν και φυσικό εξάλλου. Μου έχει μείνει η εντύπωση ότι ήταν επτά, τον αριθμό, οι Έλληνες όμηροι.
Από στοιχεία που μπόρεσα να συγκεντρώσω, αναφέρω τα εξής ονόματα:
1ος Ο συνομήλικός μου Στέφανος Σφύκας, κάτοικος Δρυμού Ελασσόνας.
2ος Κανάκης Γεώργιος από Άζωρο (Βουβάλα).
3ος Παπαθανασίου Ιωάννης από Άζωρο.
4ος Λαφαζάνης Ιωάννης ή Ζαμπόιας, κάτοικος Ελασσόνας.
Πρέπει να ήτανε άλλοι δύο. Παρ’ όλες τις προσπάθειες μου, δεν μπόρεσα να μάθω τίποτα περισσότερο. Και μεταξύ τους οι ανωτέρω ήταν άγνωστοι όταν γνωρίστηκαν, ήταν στα τελευταία τους.

Μεγάλη αγωνία είχα να ακούσω απ’ τα χείλη του Γερμανού φρούραρχου την τύχη που θα είχαν αυτοί οι άνθρωποι. Είχα την εντύπωση, όπως και την προηγούμενη μέρα με την υπόθεση «Παπασάρρου», ότι θα παιζόταν το ίδιο «θέατρο», δηλαδή «φέρε μου τον Πρόεδρο», δικαστήριο κλπ.
Διαψεύστηκα. Δε χρειάσθηκαν όλα αυτά. Φαίνεται ότι ήταν κουρασμένος από την προηγούμενη ημέρα με δύο εκτελέσεις. Διέταξε πάλι τον ίδιο υπαξιωματικό να ετοιμάσει το εκτελεστικό απόσπασμα και να οδηγήσει τους Έλληνες πατριώτες στον τόπο εκτέλεσης, γνωστό σ’ αυτούς από τις εκτελέσεις της προηγούμενης ημέρας. Ήταν το νεκροταφείο της Ελασσόνας.
Αυτά συνέβησαν σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα. Να σκεφθεί κανείς ότι ακόμη ο γιατρός δεν είχε οδηγηθεί στην αίθουσα του Σχολείου για να εξετάσει τους αρρώστους.
Ακούγοντας εγώ, αφού μεγαλοφώνως τα έλεγε ο φρούραρχος, τη διαταγή για το εκτελεστικό απόσπασμα, ποιος ξέρει τι εμφάνιση είχα, αντελήφθη ο γιατρός Νίκος Φράγκου και με ρώτησε: «Τι γίνεται, Γιωργάκη;». Του απάντησα, χωρίς να μπορέσω να κρατήσω τα δάκρυά μου και με τρεμάμενα χείλη, μπόρεσα να ψελλίσω ότι: «Θα τους εκτελέσει κι αυτούς.»!!!
Ύστερα από αυτά, κάναμε μια μεγάλη προσπάθεια και τον παρακαλέσαμε τόσον εγώ, όσον και ο γιατρός, να τους χαρίσει τη ζωή! Αμέσως πήραμε την απάντηση, για μένα αναμενόμενη, αφού είχα πρόσφατη τη γεύση της προηγούμενης ημέρας. Αυτή τη φορά ήτανε «νάιν», αντί για «νιξ», που σήμαινε το ίδιο.
Ο γιατρός, πιστεύοντας ότι έχουν κάποια υποχρέωση σ’ αυτόν για τις υπηρεσίες που θα τους πρόσφερε ως γιατρός, επανέλαβε την παράκλησή του. Τη μετέφρασα στο Γερμανό. Στη δεύτερη απάντησή του ήτανε πιο αυστηρός και πιο αρνητικός.
Τότε ζητήσαμε επίμονα, παρακαλώντας τον πάντα, να εξαιρεθεί από την εκτέλεση ο μικρότερος όλων των ομήρων, ο Στέφανος Σφύκας. Για μένα, όπως ανάφερα παραπάνω, ήταν άγνωστος. Για δε το γιατρό γνωστός. Αυτή τη φορά ο φρούραρχος, όχι μόνο αρνητικός ήταν, αλλά εξοργίστηκε λέγοντάς μου ότι, αν τον ξαναενοχλήσουμε, θα μας έστελνε κι εμάς τους δύο μαζί με τους άλλους στο νεκροταφείο.

(…)

 Η αλήθεια είναι ότι ο γιατρός Φράγκου παρεκάλεσε και ενδιαφέρθηκε πάρα πολύ για το μικρό Σφύκα Στέφανο, εγώ δε, παρέλειψα να αναφέρω παραπάνω, τον Σφύκα τον παρουσίασα στο Γερμανό Φρούραρχο ως μακρινό μου εξάδελφο.
Ο γιατρός έφυγε. Το εκτελεστικό απόσπασμα με τους Έλληνες πατριώτες, αν θυμάμαι καλά, ενώ εγώ και ο γιατρός βρισκόμασταν στους αρρώστους, είχε ξεκινήσει πεζή για τον τόπο εκτελέσεως (το νεκροταφείο). Εγώ παρέμεινα. Δεν μπορούσα να φύγω χωρίς διαταγή.

 

Από δω αρχίζει αυτό που λένε: Αν έχεις τύχη διάβαινε και ριζικό περπάτει.
Ζήτησα την άδεια από το φρούραρχο να μου επιτρέψει να φύγω κι εγώ να πάω σπίτι μου. Βλέπετε τα συγκλονιστικά γεγονότα διαδέχονταν το ένα το άλλο, τα μεν χθες, τα δε σήμερα. Ο Θεός να βάλει το χέρι Του για αύριο. Και πόσο θα άντεχε σ’ αυτά η ψυχή ενός 15χρονου παιδιού, που ήμουνα τότε εγώ; Μου έδωσε την άδεια να φύγω λέγοντάς μου στις 4 το απόγευμα να βρίσκομαι στο φρουραρχείο, διότι με χρειάζεται.
Από εδώ, για μένα, έγινε το μεγάλο θαύμα!!! Ποιος ξέρει, τι εμφάνιση είχα και με ρώτησε γιατί ήμουν έτσι, αφού είδε τα μάτια μου κλαμένα. Και πώς να μην ήταν, ύστερα από ό,τι έγινε;
Του απάντησα ότι είμαι έτσι, γιατί ενώ τον παρακάλεσα να χαρίσει τη ζωή σ’ εκείνους τους ανθρώπους, που σε τίποτα δεν έφταιξαν, δεν έγινε τίποτα. «Σας παρακάλεσα τουλάχιστον να εξαιρέσετε από την εκτέλεση τον ξάδελφό μου». Αυτά τα έλεγα με λυγμούς, προετοιμασμένος να δεχθώ τη γνωστή απειλή του.
Ιδού το θαύμα!!! Έκπληκτος είδα στα χείλη του ένα ελαφρό χαμόγελο και μου είπε: «Ε! τώρα είναι αργά πλέον για το μικρό εξάδελφό σου». Μου το είπε αυτό, γιατί πίστευε ότι όλα εντός ολίγου θα είχαν τελειώσει. Αυτή την εντύπωση είχα.
Ακούστε τώρα και δώστε μόνοι σας την εξήγηση, στην ιδέα που μου κατέβηκε εκείνη τη στιγμή, λαμβάνοντας πάντα υπόψη και την ηλικία μου. Η ιδέα μου ήταν να πω στο Γερμανό φρούραρχο, αφού η συμπεριφορά του είχε αλλάξει: «Κύριε φρούραρχε, δώστε μου έναν στρατιώτη να τρέξουμε μαζί στο νεκροταφείο και αν τους προλάβουμε, να πάρω το μικρό συγγενή μου για να τον φέρουμε εδώ». Η παρουσία του Γερμανού, με τον οποίο θα τρέχαμε μαζί στον τόπο της εκτελέσεως, ήταν απαραίτητη, διότι θα αποτελούσε εγγύηση για τη διαταγή του φρουράρχου στον αξιωματικό του εκτελεστικού αποσπάσματος.
Δεν μπόρεσα να εξηγήσω, τι φώτιση του ήρθε εκείνη τη στιγμή και ικανοποίησε την επιθυμία μου, διατάζοντας έναν στρατιώτη να έρθει μαζί μου.
Άρχισε το τρέξιμο, εγώ 15 ετών, ο Γερμανός στρατιώτης 21. Τα 800 περίπου μέτρα, που είναι η απόσταση Σχολείο – Νεκροταφείο, σε πόσο λίγο χρόνο τα καλύψαμε!!! Θαρρώ ούτε οι καλύτεροι δρομείς δεν θα τα κάλυπταν τόσο γρήγορα. Πρέπει να σημειώσω ότι ο Γερμανός στρατιώτης, που έτρεχε μαζί μου, από ό,τι διαπίστωσα, ήθελε πάρα πολύ να προλάβουμε και να σώσουμε το μικρό Στέφανο. Για μένα ήταν σχεδόν απίθανο να προλάβουμε την εκτέλεση.
Αυτή η διαδρομή των 800 μέτρων είναι φυσικό να μου έχει μείνει αξέχαστη και συγκινούμαι πάντα όταν φέρνω στη μνήμη μου το μαύρο γεγονός της ημέρας εκείνης. Όπως είναι ευνόητο, όλα αυτά τα χρόνια, έχω συνοδεύσει στην τελευταία τους κατοικία προσφιλή μου πρόσωπα, συγγενείς, φίλους και συμπολίτες. Ή για οιονδήποτε λόγο κάνω αυτή τη διαδρομή, στη μνήμη μου έρχεται η θλιβερή ανάμνηση της ημέρας εκείνης. Είμαι δε βέβαιος ότι και στην υπόλοιπη ζωή μου όταν για οποιοδήποτε λόγο θα διανύω το δρόμο αυτόν, θα θυμάμαι τον εαυτό μου και το Γερμανό στρατιώτη να τρέχουμε για τη σωτηρία ενός συνανθρώπου μας.
Να που η τύχη, λοιπόν, θέλησε να βάλει το χέρι της, γιατί φθάνοντας στα τελευταία σπίτια της Ελασσόνας (μεσολαβεί ένα ακατοίκητο μέρος), είδαμε ανάμεσα στα κυπαρίσσια του νεκροταφείου (τότε υπήρχαν πάρα πολλά) όρθιους ανθρώπους και αρχίσαμε τις φωνές. Τότε δεν υπήρχαν αυτοκίνητα, δεν είχε θόρυβο και εύκολα ακούστηκαν οι φωνές μας. Μας άκουσαν και μας περίμεναν. Μπαίνοντας μέσα στο νεκροταφείο, τους βρήκαμε στημένους, έτοιμους για εκτέλεση.
Ο Γερμανός στρατιώτης διαβίβασε τη διαταγή του φρούραρχου λαχανιασμένος από το τρέξιμο, όπως κι εγώ. Εγώ δε, πήρα από τη σειρά το Στέφανο Σφύκα.
Δεν πέρασε μισό λεπτό και έγινε μπροστά στα μάτια μας η εκτέλεση των άλλων πατριωτών!!! Το θέαμα ήταν συγκλονιστικό, τραγικό και μακάβριο. Το είδαμε με τα μάτια μας, τόσον εγώ, όσο και ο συνομήλικός μου Σφύκας, ακούγοντας συγχρόνως κλάματα, ουρλιαχτά και διάφορες λέξεις. Άλλος φώναζε τη μάνα του και άλλος τα παιδιά του. Αμέσως οι ριπές των αυτομάτων όπλων έκοψαν το νήμα της ζωής των εν λόγω Ελλήνων και τους σώριασαν στο έδαφος.
Βλέπετε οι σφαίρες δεν είχαν την πολυτέλεια να διαλέξουν άλλο μέρος από τα σώματα των μαρτυρικών αυτών ανθρώπων, αφού οι εκτελεστές, σ’ ένα μόνο σημείο σκόπευαν. Στο κεφάλι!!!
Αυτά που είδαμε στη συνέχεια, φρίκη και τρόμο μας προκάλεσαν!!! Από άλλον πεταγμένα μυαλά, από άλλους μάτια. Θέαμα που κανείς να μη βρεθεί σε θέση να το αντικρίσει.
Αποτέλεσμα ήταν ο Σφύκας να σωριαστεί λιπόθυμος από το σοκ που έπαθε. Εγώ δεν λιποθύμησα, αλλά το σοκάρισμα που έπαθα, με έκανε πρώτον να μη δω τον ομαδικό τάφο, τον οποίο αργότερα μου περιέγραψε ο Σφύκας, την εκσκαφή του οποίου είχαν κάνει οι ίδιοι οι μάρτυρες εκτελεσθέντες. Επί αρκετές νύχτες στον ύπνο μου έβλεπα τις εφιαλτικές εκείνες στιγμές και τις τρομερές εικόνες των συμπολιτών μου, μετά την εκτέλεση.

ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΥΓΟΥΣΤΗΣ «ΚΑΤΟΧΙΚΕΣ ΜΝΗΜΕΣ 1943-1944» ΕΛΑΣΣΟΝΑ 1997

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: