οι Αρμένιοι της Αμάσειας

Η Ευδοκία Επέογλου Μπακαλάκη γράφει για την Αμάσεια, μια πόλη του Πόντου, 70 χιλιόμετρα νότια της Σαμψούντας, στην οποία το 1905 κατοικούσαν 22.000 Τούρκοι, 18.000 Αρμένιοι και 2.500 τουρκόφωνοι Έλληνες.

 

Το 1916, όταν εμείς φθάσαμε στην Αμάσεια μόλις είχε καταλαγιάσει κι η ορμή των Τούρκων απ’ την εξόντωση των Αρμενίων. Πλανιόταν όμως, έστω κι ένα χρόνο ακόμα μετά τη συμφορά, πάνω απ’ την πόλη, ο πανικός των Ελλήνων που ως την τελευταία στιγμή είχαν μοιραστεί την αγωνία των ομόθρησκών τους.
Όλοι οι Έλληνες, όπως κι η γιαγιά μου που απ’ τα 1912 ζούσε στην Αμάσεια με το γιο της, γιατρό Σταύρο, είχαν να λεν πόσο δραματικές ήταν για τα θύματα οι εβδομάδες της αναμονής του τι και πώς θα γίνονταν όλα. Κι ενώ ήταν όλοι τους βέβαιοι γι’ αυτό που τους περίμενε, εκείνη η μικρή σπίθα ελπίδας που αναβόσβηνε με το «μήπως» έκαμνε πιο τραγικές τις ώρες που περνούσαν. Μπροστά στον βέβαιο αφανισμό, ένας κόσμος ετοιμοθάνατος αγωνιζόταν, όχι για να σωθεί -γι’ αυτό δεν υπήρχε καμιά ελπίδα- αλλά για να σώσει το βιος του! Για ποιους άραγε; Ακούγοντας το χαλασμό που γινόταν στις άλλες πόλεις, ώρα με την ώρα περίμεναν τη σειρά τους. Οι άσχετοι Τούρκοι, εδώ και μήνες τους φέρνονταν βάναυσα. Άδειαζαν τ’ αρμένικα μαγαζιά, δεν πλήρωναν τα χρέη τους κι από πάνω τους απειλούσαν με χίλιους τρόπους. Εκείνοι απ’ τους Τούρκους που ήταν φίλοι και τρώγαν και πίναν μαζί τις καλές μέρες, δεν τους μιλούσαν, δεν τους χαιρετούσαν πια φανερά. Οι Έλληνες πάλι για να μην ερεθίζουν τους Τούρκους, είχαν κόψει κάθε φανερή επικοινωνία μαζί τους.
Περιμένοντας λοιπόν τη μοιραία στιγμή, η έγνοια όλων είχε συγκεντρωθεί στο να ταχτοποιούν, όσο καλύτερα κι ασφαλέστερα μπορούσαν αυτά που, εννοείται, όλα, θ’ άφηναν πίσω τους, ώστε να…

Ο χάρτης είναι από το βιβλίο “Η ΑΜΑΣΕΙΑ” της Ευδοκίας Επέογλου Μπακαλάκη
Εκδόσεις ΑΔΕΛΦΩΝ ΚΥΡΙΑΚΙΔΗ

(…)

Πάνω σ’ αυτές τις ετοιμασίες, κάποια μέρα ξαφνικά κατά το μεσημέρι, μάζεψαν τους άντρες απ’ την αγορά και τα γυναικόπαιδα απ’ τα σπίτια τους, και την άλλη μέρα, χωριστά οι άντρες και χωριστά οι γυναίκες πήραν τον δρόμο της εξορίας… Ερήμωσε η πόλη, μουδιασμένοι λούφαξαν οι Έλληνες για λίγες μέρες στα σπίτια τους και οι Τούρκοι επιδόθηκαν ανενόχλητοι στη λεηλασία κι αμέσως μετά, έβαλαν φωτιά κι έκαψαν όλη τη συνοικία των Αρμενίων για να σιγουρέψουν τον αφανισμό των και να γιορτάσουν το θρίαμβό τους.
Στην ίδια περιοχή που θεωρούνταν η καλύτερη, είχαν τα σπίτια τους και πολλοί Έλληνες. Άλλωστε σ’ όλες τις πόλεις της Μικράς Ασίας ο χριστιανικός πληθυσμός -Αρμένιοι κι Έλληνες- κατοικούσαν σε μια κάπως ξέχωρη απ’ τους Τούρκους περιοχή, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν υπήρχαν και μαχαλάδες με μικτούς κατοίκους. Έτσι σ’ αυτή την πυρκαγιά είχαν καεί και πολλά ελληνικά σπίτια, καθώς και η μοναδική ελληνορθόδοξη τρισυπόστατη εκκλησία των Αγ. Χαραλάμπους, Βασιλέως και Γεωργίου, η μόνη που είχε μείνει απ’ τις πολλές που είχαν, κι είχε ξεφύγει τον αφανισμό.
Τα μέσα και τους τρόπους που χρησιμοποίησαν οι Τούρκοι για να εξοντώσουν πρώτα τους Αρμένιους και λίγο αργότερα τους Έλληνες, δεν θα επιχειρήσω να τους περιγράψω. Και πολλά έχουν γραφεί, και όσα άλλα μπορεί να βάλει ο νους του ανθρώπου, πάντα μέσα θάναι.
Θάταν όμως παράλειψη, κατά τη γνώμη μου- κάτι που κατά κανόνα αποσιωπάται- να μην αναφέρω τις μαρτυρίες πολλών Ελλήνων και της γιαγιάς μου, πως δεν ήταν λίγοι και οι Τούρκοι που με κάθε τρόπο, μ’ όλους τους κινδύνους που διέτρεχαν, προστάτεψαν όσους μπόρεσαν, προπαντός γυναικόπαιδα, ή τουλάχιστον εξασφάλισαν καλύτερες συνθήκες για την πορεία τους στο άγνωστο. Εγώ ξέρω δύο συννυφάδες με δυο τρεις κόρες νεαρές η κάθε μια τους, που τις είχε κρυμμένες στο σπίτι του, ούτε λίγο ούτε πολύ, ο Αλή εφέντης -γέρος χότζας, απ’ τους παράγοντες του τόπου- απέναντι απ’ το σπίτι μας, ώσπου να περάσει η μπόρα.

ΕΥΔΟΚΙΑ ΕΠΕΟΓΛΟΥ ΜΠΑΚΑΛΑΚΗ «Η ΑΜΑΣΕΙΑ»
Εκδόσεις ΑΔΕΛΦΩΝ ΚΥΡΙΑΚΙΔΗ

Ένα Σχόλιο to “οι Αρμένιοι της Αμάσειας”

  1. Θωμάς Says:

    Ο Ιός της Ελευθεροτυπίας στις 24/4/2005 παραθέτει -από το βιβλίο της Ε. Επέογλου Μπακαλάκη- το παρακάτω απόσπασμα:
    Ολοι λυπόντουσαν για την τύχη των Αρμενίων, αλλά καταλάβαινες ότι μερικοί, λίγο-πολύ, αν δεν δικαιολογούσαν ολότελα τους Τούρκους, έβρισκαν κάποιο φταίξιμο στους Αρμένιους: ‘Αφού υπόσκαπταν το κράτος όπου ζούσαν ευτυχισμένοι…’. Αλλοι έλεγαν: ‘Ας ελπίσουμε πως ξεθύμαναν οι Τούρκοι μ’ αυτούς και τη γλυτώσαμε εμείς’ […] Αλλοι πάλι, έστω και λίγοι, έβλεπαν με κάποια ανακούφιση τον αφανισμό του χθεσινού ανταγωνιστή τους» (Ευδοκία Επέογλου-Μπακαλάκη, «Η Αμάσεια», Θεσ/νίκη 1988, σ. 48).
    (http://www.iospress.gr/ios2005/ios20050424a.htm)

    Το συγκεκριμένο απόσπασμα παρατίθεται στο άρθρο του Ιού στην προσπάθειά του να καταρρίψει το «στερεότυπο» για «προαιώνια φιλία» και «κοινή ιστορική διαδρομή» Ελλήνων και Αρμενίων.

    Πιθανόν ο Ιός να έχει δίκιο, πιθανόν όμως το συγκεκριμένο απόσπασμα να φανερώνει απλώς τη φυσιολογική διάθεση των Ελλήνων να καθησυχάσουν τους φόβους και τις ανησυχίες τους για μια νέα επερχόμενη σφαγή, των Ελλήνων αυτή τη φορά…

    Εξάλλου λίγο παρακάτω η Ε. Επέογλου Μπακαλάκη γράφει:
    «Όταν έλειψαν οι Αρμένιοι οι Έλληνες ένιωσαν ορφανεμένοι, εγκαταλελειμμένοι στα χέρια των Τούρκων.
    Αρμένιοι και Έλληνες μπορεί να είχαν τις αντιζηλίες και τις διαφορές τους ακόμα και τις εκκλησιαστικές, αλλά ήταν πολύ πιο δυνατός ο δεσμός του χριστιανισμού. Γενικά ήταν πιο λίγες ή πιο αδύνατες οι διαφορές που τους χώριζαν παρά οι δεσμοί που τους ένωναν». (Ε. Επέογλου Μπακαλάκη, «Η Αμάσεια», Εκδόσεις Αδελφών Κυριακίδη, σ. 49)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: