ΣΥΝΔΕΔΕΜΕΝΟΙ με το ΦΩΣ του ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ

Η σημερινή ανάρτηση περιλαμβάνει αποσπάσματα από τρία (μη λογοτεχνικά) βιβλία, κατάλληλα για ανάγνωση την περίοδο των θερινών διακοπών.

 

Συνδεδεμένοι

των Nicholas Christakis και James Fowler

Στον χαώδη ιστό της ανθρώπινης κοινωνίας, κάθε άτομο συνδέεται με τους φίλους , την οικογένεια, τους συναδέλφους και τους γείτονές του, αλλά όλοι αυτοί συνδέονται με τη σειρά τους με τους δικούς τους φίλους, τις οικογένειες, τους συναδέλφους και τους γείτονες, και ούτω καθεξής απεριόριστα, ωσότου λίγο – πολύ κάθε άτομο στον πλανήτη συνδέεται με κάποιον τρόπο με κάθε άλλο άτομο. Ενώ λοιπόν θεωρούμε ότι το δικό μας δίκτυο έχει περιορισμένη κοινωνική και γεωγραφική εμβέλεια, τα δίκτυα που μας περιβάλλουν είναι στην πραγματικότητα ευρύτατα διασυνδεδεμένα.
Αυτό το δομικό χαρακτηριστικό των δικτύων συνοψίζεται στην κοινή έκφραση «τι μικρός που είναι ο κόσμος!».

 

Ένας από τους καθοριστικούς παράγοντες της ροής είναι η τάση των ανθρώπων να επηρεάζουν και να αντιγράφουν ο ένας τον άλλον. Οι άνθρωποι έχουν συνήθως πολλούς άμεσους δεσμούς με ένα ευρύ φάσμα ατόμων, στο οποίο ανήκουν γονείς και παιδιά, αδέλφια, σύζυγοι (νυν και συχνά πρώην), αφεντικά και συνάδελφοι, γείτονες και φίλοι. Και καθένας από τους δεσμούς αυτούς προσφέρει ευκαιρίες αμφίδρομης επιρροής. Οι φοιτητές που έχουν μελετηρούς συγκατοίκους γίνονται πιο μελετηροί. Όσοι κάθονται δίπλα σε καλοφαγάδες τρώνε περισσότερο. Όσοι έχουν γείτονες με περιποιημένους κήπους κουρεύουν το γκαζόν τους συχνότερα. Και αυτή η απλή τάση των ανθρώπων να επηρεάζονται από τον πλησίον τους έχει τρομερές συνέπειες όταν εξεταστεί πέρα από τον στενό κύκλο των άμεσων συνδέσεων.

Οι άνθρωποι δεν αντιγράφουν απλώς τους φίλους τους. Αντιγράφουν και τους φίλους των φίλων τους, καθώς και τους φίλους των φίλων των φίλων τους.

 

Η δική μας έρευνα έδειξε ότι η εξάπλωση της επιρροής στα κοινωνικά δίκτυα ακολουθεί αυτό που έχουμε ονομάσει Κανόνα των Τριών Βαθμών Επιρροής. Ό,τι κάνουμε ή λέμε τείνει να διαδίδεται μέσα στο δίκτυό μας, επηρεάζοντας τους φίλους μας (ένας βαθμός), τους φίλους των φίλων μας (δύο βαθμοί) και, ακόμη, τους φίλους των φίλων των φίλων μας (τρεις βαθμοί). Ωστόσο η επιρροή μας σταδιακά διασκορπίζεται και παύει να έχει παρατηρήσιμα αποτελέσματα στα άτομα που βρίσκονται πέρα από το όριο των τριών βαθμών διαχωρισμού.

 αποσπάσματα από το βιβλίο των Nicholas Christakis και James Fowler «ΣΥΝΔΕΔΕΜΕΝΟΙ»
Εκδόσεις ΚΑΤΟΠΤΡΟ

 

 

Η αυτοβιογραφία του φωτός

του Γιώργου Γραμματικάκη

Όσο λοιπόν και αν φαίνεται παράδοξο, το φως δεν έχει ηλικία, για το φως ο χρόνος δεν περνά. «Η άποψη αυτή», παρατηρεί ο επιφανής κοσμολόγος H. Bondi, «βοηθά να διευκρινιστεί κάπως ο μοναδικός και παγκόσμιος χαρακτήρας του. Το φως, αφού δημιουργήθηκε, δεν μπορεί πια να αλλάξει, επειδή δεν γερνά· πρέπει, επομένως, να παραμένει πάντοτε το ίδιο».
Από τη θεωρία λοιπόν της σχετικότητας αναδύεται μια αναμφισβήτητη όσο και συγκλονιστική αλήθεια. Το φως δεν γερνά, το φως δεν έχει ηλικία. Είναι η μοναδική οντότητα στη φύση που δεν σημαδεύεται από το πέρασμα του χρόνου, που δεν ζει υπό την απειλή του. Ένα έξοχο κρητικό τετράστιχο έχει συλλάβει την ίδια αλήθεια:

Όσο παλιώνουν οι καιροί
κι όσο περνούν οι χρόνοι,
παλιώνει ο λύχνος, μα ποτέ
το φως του δεν παλιώνει.

Το φως ποτέ δεν παλιώνει, ενώ τα όσα περιβάλλει και φωτίζει, αστέρια και πλανήτες, άνθρωποι και μηχανές, υφίστανται την αναπότρεπτη φθορά του χρόνου.

 

Στον αστερισμό άλλωστε του Σκορπιού, ακόμη και με γυμνό μάτι διακρίνεται ο Αντάρης, που είναι ένας ερυθρός γίγαντας. Απέχει από την Γη μερικές εκατοντάδες έτη φωτός· και το ερυθρωπό του φως, που φθάνει σήμερα στα μάτια ή στα τηλεσκόπιά μας, ξεκίνησε το μακρινό ταξίδι του όταν η Κωνσταντινούπολη ήταν ακόμα η πρωτεύουσα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Η παρατήρηση του ουρανού είναι λοιπόν χαρά μεγάλη, αλλά και κάπου αναστατώνει την ψυχή μας. Όταν θαυμάζουμε τα άστρα στον νυχτερινό ουρανό, μας αγγίζει φως που ίσως άρχισε τη διαδρομή του τότε που χτίζονταν οι πυραμίδες, την εποχή που ανακαλύφθηκε ο τροχός ή όταν ο Πλάτων δίδασκε στην αρχαία Αθήνα.
Όσο για τον πλησιέστερο σε μας γαλαξία, τον γαλαξία της Ανδρομέδας, ας αντιστρέψουμε τον συλλογισμό. Αν η Ανδρομέδα κατοικείται και είναι τεχνολογικά ανεπτυγμένη, τα εξελιγμένα τηλεσκόπιά της θα συλλαμβάνουν την εικόνα του πλανήτη Γη όπως ήταν πριν από δύο εκατομμύρια χρόνια.

από το βιβλίο του Γιώργου Γραμματικάκη «Η ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ»
Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης

 

 

Γιατί το Βυζάντιο

της Ελένης Γλύκατζη Αρβελέρ

…κατά την πολιορκία της Κωνσταντινούπολης από τους Φράγκους και τους Βενετούς στα 1204 δεν παρουσιάστηκε καμιά βοήθεια από την επαρχία, ούτε καν από τη γειτονική Θράκη. Αξίζει μάλιστα να σημειωθεί ότι, όταν οι χωρικοί της Θράκης είδαν, μετά την άλωση και τη λεηλασία της Κωνσταντινούπολης από τους σταυροφόρους, να καταφεύγουν εκεί ρακένδυτοι, πεινόντες και πένοντες οι πρώην Δυνατοί (το αρχοντολόι δηλαδή της Κωνσταντινούπολης)  ευχαρίστησαν, γράφει ο Νικήτας Χωνιάτης, την Παναγία, γιατί τους έδωσε τη χάρη να τους αξιώσει να γνωρίσουν «ισοπολιτεία» με τους άλλοτε εξουσιαστές τους.

Το 1204 οι Λατίνοι λήστευσαν και κατέστρεψαν παλάτια, ναούς και αγιάσματα, σαν τους χειρότερους εχθρούς του Χριστού. Τα λάφυρα, τα άγια λείψανα και τα τιμαλφή που μεταφέρθηκαν στους δυτικούς καθεδρικούς ναούς μαρτυρούν ως τα τώρα τον πλούτο, την ευσέβεια της βυζαντινής πρωτεύουσας και τη μεγαλοπρέπεια των προϊόντων της·

Η επανάκτηση της Βασιλεύουσας είναι λοιπόν σκοπός πολιτικός, αλλά θα ταυτισθεί και με τη συγχώρεση, τη μετάνοια και τη σωτηρία του γένους. Μισό σχεδόν αιώνα αργότερα, όταν τα ρωμαϊκά στρατεύματα υπό τον Αλέξιο Στρατηγόπουλο επέτυχαν εξ απροόπτου την ευόδωση του σκοπού, την ημέρα της Αγίας Άννης του 1261 ακούσθηκαν τα λόγια του πρωτοασηκρήτη Σεναχερείμ που αναγγέλουν, όχι τη χαρά για την αναγέννηση, αλλά την απελπισία για μια επιδείνωση της καταστροφής, για μια επιστροφή του γένους σε νέα δεινά. Να πω ότι η θέση αυτή απεικόνιζε την κυριαρχούσα ίσως γνώμη των μικρασιατικών πληθυσμών; Ήξεραν (όπως άλλωστε αποδείχτηκε γρήγορα) ότι η Μικρασία θα παραγκωνίζονταν από τον Μιχαήλ στην προσπάθειά του να εμπεδώσει την κυριαρχία του στην Κωνσταντινούπολη και να την επεκτείνει στη λοιπή φραγκοκρατούμενη χώρα. Το σύμβολο του δικέφαλου αετού που υιοθέτησαν οι Παλαιολόγοι, δίνει συνοπτικά την εικόνα της πολιτικής του Μιχαήλ και γενικότερα των Παλαιολόγων: Στροφή και στη Δύση. 

Το ότι τα λόγια του Σεναχερείμ βγήκαν προφητικά φάνηκε από την πρώτη κιόλας αγγελία της πολιτικής του Παλαιολόγου, του «Νέου Κωνσταντίνου» και του «Νέου Μωυσή» κατά τον Μανουήλ Ολόβωλο, που ανήγγειλε ως αρχή και βάση της κατόπιν πολιτικής του την ανάκτησιν των χαμένων πατρίδων, έστω και αν αυτό θα αποδυνάμωνε τη μικρασιατική επικράτεια, όπως και έγινε, έστω και αν δεν διέθετε τα απαιτούμενα μέσα.

αποσπάσματα από το βιβλίο της ΕΛΕΝΗΣ ΓΛΥΚΑΤΖΗ ΑΡΒΕΛΕΡ «ΓΙΑΤΙ ΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ»
Εκδόσεις ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ

 

4 Σχόλια to “ΣΥΝΔΕΔΕΜΕΝΟΙ με το ΦΩΣ του ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ”

  1. Θωμάς Says:

    Το βιβλίο «Συνδεδεμένοι» των Χρηστάκη και Fowler είναι ένα πολύ ενδιαφέρον βιβλίο. Για τον Χρηστάκη έχουν γραφεί πολλά στις εφημερίδες και στο Ίντερνετ. Δε χρειάζεται να αναφερθούν περισσότερα. Για το βιβλίο όμως πρέπει να ειπωθεί πως μιλάει για την εκπληκτική δύναμη των κοινωνικών δικτύων με τα οποία είμαστε συνδεδεμένοι, μέσω συγγενών, φίλων, συναδέλφων, γειτόνων κ.ά. Αυτά τα κοινωνικά δίκτυα επηρεάζουν τη ζωή μας, ακόμα και χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε.
    Βεβαίως το βιβλίο δεν παύει να είναι επιστημονικό, κάτι που σημαίνει πως περιέχει πορίσματα ερευνών, περιγραφές πειραμάτων, αναλύσεις σχεδιαγραμμάτων, χωρίς όμως να χάνει σε τίποτα το ενδιαφέρον του. Το βιβλίο προβλήθηκε ιδιαίτερα από τα ΜΜΕ, τα οποία όμως τόνισαν σχεδόν αποκλειστικά τη «μετάδοση της ευτυχίας» και το πόσο η ευτυχία είναι «κολλητική». Το θέμα της ευτυχίας όμως καλύπτει ένα μικρό μόνο μέρος του βιβλίου, ίσως αυτό που περιέχει την πιο αδύναμη -κατά την ταπεινή μου άποψη- τεκμηρίωση.
    Άλλα ενδιαφέροντα θέματα είναι η επίδραση των κοινωνικών δικτύων στη μετάδοση των συναισθημάτων, στην επιλογή ερωτικών συντρόφων και συζύγων -που τελικά δεν είναι τόσο τυχαία όσο νομίζουμε-, στις οικονομικές κρίσεις, στην εύρεση εργασίας, η ιδέα ότι ο Θεός μπορεί να προσωποιηθεί και να ιδωθεί ως μέλος ενός κοινωνικού δικτύου και βέβαια η ανάπτυξη των κοινωνικών δικτύων μέσω του Διαδικτύου.
    Ένα από τα θέματα που ασχολούνται οι συγγραφείς είναι η μετάδοση του αλτρουισμού και της καλοσύνης μέσω των κοινωνικών δικτύων. Σύμφωνα με τους Χρηστάκη και Fowler αν κάποιος κάνει μια καλή πράξη, τότε αυξάνονται οι πιθανότητες ο άνθρωπος που δέχθηκε αυτή την πράξη να κάνει κάτι ανάλογο όχι σ’ αυτόν που του φέρθηκε καλά αλλά σε ένα τρίτο πρόσωπο. Μια συναρπαστική επιβεβαίωση της θεωρίας αυτής -από την αντίθετη όμως πλευρά- συνέβη σε εμένα τον καιρό που διάβαζα το βιβλίο του Χρηστάκη. Ένας μαθητής μου, την ώρα που έπαιζε ποδόσφαιρο, φέρθηκε με βία σε ένα άλλο παιδί, επειδή εκείνο σούταρε κατά λάθος την μπάλα στα μούτρα του δράστη. Έγιναν βέβαια οι απαραίτητες συστάσεις, τιμώρησα τον υπαίτιο και θεώρησα το συμβάν λήξαν. Με έκπληξη διαπίστωσα, λίγες μέρες αργότερα, πως το παιδί που είχε υπάρξει θύμα, συμπεριφέρθηκε το ίδιο βίαια σε ένα τρίτο συμμαθητή του όταν εκείνος του έριξε την μπάλα στα μούτρα (ακριβώς το ίδιο περιστατικό!). Να ένα παράδειγμα μετάδοσης όχι αλτρουιστικής, αλλά βίαιης συμπεριφοράς μέσω των κοινωνικών δικτύων.

  2. Θωμάς Says:

    Η αυτοβιογραφία του φωτός είναι ένα συναρπαστικό βιβλίο για ένα θέμα τόσο απλό μα συγχρόνως και τόσο σύνθετο.
    Το βιβλίο είναι γραμμένο σε κατανοητή γλώσσα, δε γίνεται ποτέ -ή σχεδόν ποτέ- δυσκολονόητο, ακόμα και όταν ο Γραμματικάκης μας εξηγεί τη θεωρία της σχετικότητας που έχει ως αποτέλεσμα να μην μπορεί κάποιος αστροναύτης να …ξυριστεί όταν το διαστημόπλοιό του τρέχει με την ταχύτητα του φωτός -μια ταχύτητα βέβαια, που όπως γράφεται στο βιβλίο, είναι αδύνατο να πιάσει ποτέ ένα διαστημόπλοιο.
    Στο βιβλίο μπορεί κάποιος να διαβάσει παλαιότερες θεωρίες για τη φύση του φωτός, να μάθει πού οφείλεται το μπλε χρώμα του ουρανού και γιατί είναι μάταιη η αναζήτηση της βάσης του ουράνιου τόξου, να καταλάβει πως το φως είναι κι αυτό ένα ηλεκτρομαγνητικό κύμα, να διαβάσει τα πάντα για την ταχύτητα του φωτός και τη θεωρία της σχετικότητας του Αϊνστάιν, να κατανοήσει την έννοια της συγχώνευσης του χώρου και του χρόνου, να μάθει την ηλικία του φωτός, να συνειδητοποιήσει -ίσως με απογοήτευση- πως είναι αδύνατο να έρθουμε ποτέ σε επαφή με εξωγήινους πολιτισμούς αλλά το πιο συναρπαστικό κομμάτι του βιβλίου είναι η ανακάλυψη του αρχέγονου φωτός, δηλαδή του φωτός που δημιουργήθηκε λίγο μετά τη μεγάλη έκρηξη, η οποία οδήγησε στη δημιουργία του σημερινού μας σύμπαντος ή ακόμα και σε παράλληλα σύμπαντα -άλλη συναρπαστική θεωρία. Μόνο στην κβαντική θεωρία τα πράγματα για τον αναγνώστη κάπως δυσκολεύουν αλλά ο Γραμματικάκης είναι εκεί να τον βοηθήσει να κατανοήσει τις ασύλληπτες για τον κοινό νου έννοιες.
    Ο τρόπος γραψίματος του συγγραφέα είναι γλαφυρότατος, μάλιστα αγγίζει αρκετές φορές τα όρια της λογοτεχνίας, ενώ παράλληλα προσφέρει με αφθονία στον αναγνώστη ενδιαφέρουσες και συναρπαστικές πληροφορίες, για το φως, το σύμπαν, τη θεωρία της Μεγάλης Έκρηξης και ένα σωρό άλλα «μυστηριώδη» προβλήματα της επιστήμης.

  3. DemΩΝ Says:

    Πέρασα τυχαία από δω χάρη σε μια παραπομπή στον Στέλιο Ράμφο και άδραξα την ευκαιρία να σας συγχαρώ για το ωραιότατο αλλά και χρήσιμο μπλογκ που έχετε φτιάξει.

  4. Θωμάς Says:

    Σας ευχαριστώ πολύ για τα καλά σας λόγια. Κάποιοι δαίμΩΝες με οδήγησαν και μένα στη δημιουργία αυτού του μπλογκ…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: