ο ισπανικός εμφύλιος και ο Καζαντζάκης

Η σημερινή ανάρτηση περιλαμβάνει ένα απόσπασμα από το αυτοβιογραφικό βιβλίο του Ασημάκη Πανσέληνου: «Τότε που ζούσαμε» Εκδόσεις Κέδρος.

Τα ερείπια της Γκέρνικα
(η φωτογραφία ειναι από την Βικιπαίδεια)

Η Μαδρίτη να λαμπαδιάζει από τις μπόμπες τέσσερα χρόνια και να αντιστέκεται στην πολιορκία. Και το ανθρώπινο πνεύμα να λιγοθυμά κάθε μέρα ανάμεσο στην ελπίδα και στην απογοήτευση. Με τον ισπανικό εμφύλιο, η δημοκρατική ιδέα δοκίμασε μια ήττα οικουμενική.
Και μολαταύτα, πλήθος ατόμων απ’ όλο τον κόσμο τρέξανε στο πλευρό της δημοκρατικής κυβέρνησης και πολέμησαν ως το τέλος, χωρίς να απογοητευτούν από τις μοιραίες φαγωμάρες, ανοησίες και μικρότητες των κρατών. Ο Χεμιγουέι, ο Μαλρώ, ο Κέστλερ και πολλοί άλλοι γνωστοί και άγνωστοι, που αυτουνούς τους έφαγε το σκοτάδι, όπως και το μεγάλο Σπανιόλο ποιητή Φεδερίκο Γκάρθια Λόρκα.
Ο δικός μας, ο Νίκος Καζαντζάκης, σταλμένος από μια δεξιά (νομίζω) εφημερίδα, στο στρατόπεδο του Φράνκο, τα μπέρδεψε λίγο από την άποψη τούτη. Απόφυγε ή δε μπόρεσε, με απαράδεχτο τρόπο, να καταλάβει το απλό νόημα των γεγονότων – χάθηκε μέσα σε ανεπίκαιρες γενικεύσεις.
Ξεχώρισε, λέει, πίσω από τις πρόσκαιρες μάσκες, κόκκινες ή μαύρες, που φορούσαν οι αντιμαχόμενοι, το όλο πάθος και φλόγα γυμνό πρόσωπο του Ισπανού. Το ίδιο αυτό πρόσωπο το είδε πριν λίγα χρόνια στις ταυρομαχίες… Τώρα παραστεκόταν σε όμοιο πάλεμα όχι πια ανθρώπου και ταύρου παρά ανθρώπου και ανθρώπου. Και σε όλα τούτα έβλεπε ο συγγραφέας «την προαιώνια μυστηριώδη μέθη που δίνει το αίμα»… «Την επιστροφή στις ρίζες του ανθρώπου και του ζώου»… Είδε ένα «στρόβιλο, λέει, ανθρώπινο, πέρα από τη λογική και από το συμφέρο». Σωστά πλην άκαιρα πράγματα. Έτσι εξίσωσε, θέλοντας και μη τις δύο παρατάξεις κι έριξε την ευθύνη στη μοίρα.
Τη Μαδρίτη την είδε από μακριά, από το στρατόπεδο των εθνικιστών, να καίγεται από τις μπόμπες (όπως είδε και το Τολέδο), και σκέφτηκε πως πρέπει να βιαστούμε να δούμε ό,τι όμορφο απόμεινε στη γης πριν το αφανίσουν οι σκοτεινές δυνάμεις! Η στάση του δεν ήταν στάση σύγχρονου ανθρώπου με προσανατολισμένη καρδιά, παρά μάλλον ψυχρού ανθρωπολόγου που πήγε επιτόπου να επιβεβαιώσει τις ζωώδικες καταβολές του ανθρώπινου είδους, σα να τις είχε αμφισβητήσει κανείς.
Τώρα, τις μέρες που γράφονται αυτές οι γραμμές, διάβασα την απολογία του Γάλλου φιλόσοφου Ρεζί Ντεμπρέ, που πιάστηκε αντάρτης στη Βολιβία, μπροστά στους δικαστές που τον καταδίκασαν σε ισόβια κάθειρξη. Είναι η ακραία αντίθετη αντίληψη του Νίκου Καζαντζάκη. «Ο καθένας οφείλει, λέει, να αποφασίζει σε ποιο στρατόπεδο ανήκει – με τη βία που καταπιέζει ή με τη βία που απελευθερώνει; Εγκλήματα γίνονται και από τις δύο πλευρές. Για ποια απ’ αυτά αποφασίζουμε να φέρουμε τη συλλογική ευθύνη; Να είμαστε συνένοχοι και όργανά τους; Εσείς διαλέξατε ορισμένα. Εγώ διάλεξα άλλα».

ΑΣΗΜΑΚΗΣ ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΣ «ΤΟΤΕ ΠΟΥ ΖΟΥΣΑΜΕ»
Εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ

Ενδιαφέρουσα έρευνα της Εύης Πετροπούλου:
«Ο Νίκος Καζαντζάκης στον Ισπανικό Εμφύλιο»

«Guernica» του Πικάσο

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: