ένας από σας θα με προδώσει…

Σύμφωνα με τη χριστιανική παράδοση, ο Μυστικός Δείπνος τελέστηκε τη Μ. Πέμπτη.

Ο Marcel Brion στο βιβλίο του «Λεονάρντο ντα Βίντσι – μεγαλοφυΐα και πεπρωμένο» γράφει για τον τρόπο που σκέφτηκε να αποδώσει ο μεγάλος Ιταλός ζωγράφος τον Μυστικό Δείπνο:

Πολύ απασχολημένος όπως είναι με τις αναζητήσεις του για την κίνηση, θα καταπιαστεί να διαλέξει πρώτα από το κείμενο του τελευταίου αυτού γεύματος, τη στιγμή που προσφέρεται καλύτερα για την έκφραση της κίνησης. Όχι το «αυτό είναι το σώμα μου…» αλλά το «ένας από σας θα με προδώσει…»
Αυτή η καταγγελία, όταν πρόκειται μάλιστα για μια Εβραϊκή συνάθροιση, είναι αρκετή ν’ αποκαλύψει κινήσεις απότομες και ορμητικές καταστάσεις. Η εκλογή αυτής ακριβώς της στιγμής, είναι χαρακτηριστική στο όλο γεγονός του Δείπνου. Ο Λεονάρντο απομονώνει τη στιγμή που προσφέρεται καλύτερα στην εξωτερική τραγικότητα, την πιο συναισθηματική, την πιο πιστευτή. Είναι ακόμα η στιγμή που προσφέρεται καλύτερα για την αντίθεση που δημιουργείται ανάμεσα στη λυπημένη ακινησία του Χριστού και στην ορμητικότητα των αποστόλων, και την αντίθεση που παρουσιάζεται ανάμεσα στην έκκληση προς το θείο στοιχείο του πρώτου και τη γήινη προσκόλληση των άλλων.


Λεονάρντο ντα Βίντσι: «Μυστικός Δείπνος»
(Τρίτος εκ δεξιών του Χριστού είναι ο Ιούδας)

Σ’ αυτή την πλατιά αίθουσα, το τραπέζι ξαπλώνει τον άσπρο του όγκο, που πίσω του είνα τοποθετημένα ολα τα πρόσωπα. Ο Ιούδας είναι τοποθετημένος κι αυτός στην ίδια σειρά με τους άλλους κι όχι απομονωμένος στην άλλη άκρη του τραπεζιού, όπως το βλέπουν συχνά, απλοϊκή αντίληψη, που εννοεί να βάζει τον Ιούδα σ’ απομόνωση.

 

Ο Λεονάρντο ένιωσε περήφανος κατορθώνοντας να διαγράψει τόσο καθαρά και τόσο δυνατά τις διάφορες αντιδράσεις των αποστόλων, την ώρα που ο Χριστός ξεστόμιζε την τραγική κατηγορία, που αφορούσε κάποιον απ’ όλους τους. Οι σύγχρονοί του έξεδήλωσαν με μεγάλους επαίνους το θαυμασμό τους, για την τόσο πετυχημένη αυτή δημιουργία του.
Το ίδιο το χτίσιμο αυτού του πίνακα, υπογραμμίζει τη ξεχωριστή σημασία που παίρνει ο Ιούδας μέσα σ’ αυτό το γεγονός. Είναι κοντά στο Χριστό, ο πιο κοντά, μετά τον Άγιο Ιωάννη και τον Άγιο Πέτρο. Ο Λεονάρντο δεν τον απομακρύνει από την κοινότητα των αποστόλων όπως έκαμαν τόσοι και τόσοι άλλοι ζωγράφοι. Είναι αντίθετα, συνδεμένος με το Χριστό, μ’ ένα δεσμό πλαστικό και μυστικό, που ο ζωγράφος έδωσε εντελώς ξεχωριστή σημασία. Για να δώσει ο Λεονάρντο το γεγονός του δείπνου, διάλεξε το επεισόδιο που θα μπορούσαμε να τ’ ονομάσουμε επεισόδιο της κατηγορίας και για τον ίδιο ειδικά: «Αυτός που βάζει το χέρι του στο πιάτο…». Ο Ιησούς και ο Ιούδας, κατάλαβαν ο ένας τον άλλον και συνεννοήθηκαν μεταξύ τους εκείνη τη στιγμή. Οι απόστολοι βρίσκονταν ακόμη κάτω από την τρομαχτική επίδραση της κατηγορίας κι είναι τόσο αναστατωμένοι απ’ αυτή την αποκάλυψη. Η εμπιστοσύνη που μέσα της ζούσε η αποστολική κοινότητα κομματιάστηκε μονομιάς. Αν δε συνήλθαν ακόμη απ’ αυτή τη συγκίνηση, δε θ’ άκουσαν ίσως, την απάντηση που θα δώσει ο Χριστός στην ανήσυχη ερώτησή τους: «Ποιος είναι;…» Για την ώρα θα ‘λεγε κανείς ότι ο καθένας τους δεν σκέφτεται παρά τον εαυτό του. Μήπως είμαι εγώ; Ως ποιο σημείο μπορούμε να προδώσουμε χωρίς να το ξέρουμε και χωρίς να το θέλουμε; Όχι, δεν είμαι εγώ!

Κάτι σαν μια καμπύλη κατεβαίνει από το κεφάλι του Χριστού κι ανεβαίνει ως το κεφάλι του Ιούδα. Στη βάση αυτής της καμπύλης σε σχήμα βάζου, στο μέρος που το δεξί χέρι του Χριστού και τ’ αριστερό χέρι του Ιούδα σχεδόν αγγίζονται, είναι το πιάτο, το αποκαλυπτικό πιάτο. Εμείς είδαμε και καταλάβαμε τη σημασία των δύο σχεδόν ενωμένων χεριών, τόσο κοντά το ένα με το άλλο, όπως τα χέρια του Δημιουργού και του Αδάμ, στην τοιχογραφία του Μιχαήλ Αγγέλου. Δυο χέρια, που ανάμεσά τους περνά ένα ρεύμα, όχι ζωής αλλά θανάτου. Και το πιάτο είναι φορτωμένο από μια δύναμη καταστροφική, θανατηφόρα, για όποιον την αγγίξει.

Πολλοί επιχείρησαν να δώσουν πραγματικά έξυπνες ερμηνείες πάνω στη διπλή χειρονομία του Χριστού, στη στάση των δυο του χεριών. Το ‘να του χέρι ανοιχτό, δείχνοντας την παλάμη του, να μοιάζει σαν να τείνει προς το σύμπαν σε μια κίνηση υποδοχής ή σα να ‘ναι απλώς κουρασμένο κι απογοητευμένο, διαπιστώνοντας την ανεπάρκεια και την κακία των ανθρώπων, χέρι ενός θύματος, έτοιμο για τη θυσία, έτοιμο για τα καρφιά του σταυρού. Τ’ άλλο του χέρι ορμητικό και σοβαρό μοιάζει να προχωρεί σαν την αράχνη προς την κατεύθυνση του εχθρού. Το πρώτο, όμοιο σχεδόν με φύλλο δέντρου, τ’ άλλο ζωώδες κι άγριο, πόσα πράγματα δε μπορούν να μας πουν αυτά τα χέρια, που καιρούς ολόκληρους ο Λεονάρντο έψαχνε φτιάχνοντας σκίτσα να βρει την καλύτερη γλώσσα που μπορούσαν να μιλήσουν! Δεν είναι τα ηρωικά, εκδικητικά χέρια της Καπέλλα Σιξτίνα. Δεν υπάρχει στα τελευταία αυτά, τίποτα το υπεράνθρωπο κακό, τίποτα το θείο.
Ο Χριστός του Μυστικού Δείπνου, είναι ο πονεμένος και όχι ο θριαμβευτής Θεός. Ομολογεί πολύ την ήττα, την αποτυχία, την απογοήτευση. Καταδικάζει τον Ιούδα και μαζί μ’ αυτόν ολόκληρη την ανθρωπότητα. Κι αυτό γιατί το σφάλμα του πίνακα είναι ότι παραμένει πολύ ανθρώπινος, ασθενικά φωτισμένος από το πνεύμα.  

 MARCEL BRION «LEONARDO DA VINCI – μεγαλοφυΐα και πεπρωμένο»
Εκδόσεις ΝΕΦΕΛΗ

Τιντορέτο: «Μυστικός Δείπνος»
από το http://www.paradoxplace.com/Perspectives/Venice%20&%20N%20Italy/Venice/Venice%20Last%20Suppers.htm

Η ακραία αίσθηση βάθους δημιουργείται εδώ μέσω της διαγώνιας τοποθέτησης του μεγάλου τραπεζιού, σε συνδυασμό και με το γεωμετρικό μορφότυπο του δαπέδου. Η επιβλητικότητα της σκηνής οφείλει πολλά στο φως, που προέρχεται αποκλειστικά από την κρεμασμένη από την οροφή λάμπα και από το φωτοστέφανο του Χριστού. Το γεγονός λαμβάνει χώρα εν μέσω μιας νατουραλιστικής αναπαράστασης της πραγματικότητας, με ορισμένα δευτερεύοντα επεισόδια (όπως η γάτα που πάει να κλέψει τρόφιμα από το καλάθι, ή οι δουλειές που κάνουν οι υπηρέτες) να πλαισιώνουν την έντονα πνευματική και συμβολική σκηνή.

από το βιβλίο «ΤΙΝΤΟΡΕΤΟ»
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΕΧΝΗΣ της ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ

4 Σχόλια to “ένας από σας θα με προδώσει…”

  1. Mary Ka Says:

    Ενώ ο Ντα Βίντσι απεικονίζει το Μυστικό Δείπνο του σαν ένα γεγονός ιδιωτικό και κλειστό, χωρίς παρεμβολές από άλλα γεγονότα, ο Τιντορέττο το απεικονίζει ως ένα ανοιχτό, σχεδόν δημόσιο γεγονός όπου συμμετέχουν και άλλοι άνθρωποι εκτός από τους πρωταγωνιστές, όχι στο δείπνο αλλά στη ροή της καθημερινότητας. Το θέμα του Δείπνου πηγαίνει πιο πίσω ενώ η σκηνές της καθημερινότητας είναι σε πρώτο πλάνο.
    Την ίδια στιγμή που η καθημερινότητα ρέει παράλληλα με το Μυστικό Δείπνο, απεικονίζονται και ουράνιες εικόνες, άγγελοι, γύρω από το τραπέζι του Δείπνου.
    Στον πίνακα του Τιντορέττο λαμβάνουν μέρος οι άμεσα συμμετέχοντες ως εκλεκτοί της διαικασίας των Παθών, οι υπόλοιποι άνθρωποι των οποίων τη σωτηρία επαγγέλεται ο Ιησούς καθώς και η ουράνια κοινωνία με τους αγγέλους.
    Δεν ξέρω εάν θα ήταν τολμηρό να πει κανείς ότι συμβολίζουν την τρισυπόστατη φύση του θεού.
    Ο Ντα Βίντσι πάλι αποδίδει το γεγονός με ένα σχεδόν μυστικιστικό χαρακτήρα (πέρα από τα του Dan Brown), με κινήσεις των Αποστόλων τελετουργικές.

    • Θωμάς Says:

      Mary Ka, πολύ ενδιαφέρον σχόλιο, όπως πολύ ενδιαφέρον βέβαια είναι και το ιστολόγιό σου.
      Μου άρεσε ο πίνακας του Τιντορέτο γιατί απεικονίζει ένα σωρό λεπτομέρειες, φαινομενικά άσχετες με το συμβάν, αν και μετά το σχόλιό σου αντιλαμβάνομαι πως όλα έχουν τη σημασία τους, και ειδικά όταν αναφερόμαστε σε μεγάλους ζωγράφους, τίποτε δεν είναι τυχαίο.

  2. Mary Ka Says:

    Ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια, τα ανακάλυψα κι εγώ καθώς διάβαζα την ανάρτηση και συνέκρινα τους πίνακες. Εμπνεύστηκα.

    • Θωμάς Says:

      Νομίζω είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον το πόσο διαφορετικά αντιλαμβάνονται και απεικονίζουν τα ίδια γεγονότα οι μεγάλοι καλλιτέχνες.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: