Θεσσαλονίκης ιστορία (ΙΙΙ): προαύλιο μνήμης

Όλα ξεκίνησαν διαβάζοντας το εξαιρετικό, αλλά δυστυχώς πολύ …μικρό,  βιβλίο της Σοφίας Νικολαΐδου «Απόψε δεν έχουμε φίλους», εκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ. Η Νικολαΐδου λοιπόν στη σελίδα 34 γράφει για την ιστορία της Αγίας Σοφίας της Θεσσαλονίκης:

Το προαύλιο της Αγίας Σοφίας περιέχει την ιστορία της πόλης. Χώρος αναψυχής, περιπάτων, συλλαλητηρίων. Νοσοκομείο, ξενώνας, καφενείο. Κατάλυμα προσφύγων ή σεισμοπαθών. Άσυλο φονιάδων. Νεκροταφείο, μοναστήρι, τόπος μαχών και βασανιστηρίων. Εκεί στρατωνίστηκαν το 1913 εκατόν πενήντα Βούλγαροι στρατιώτες. Το κατέλαβαν. Σκότωσαν τρεις Κρητικούς χωροφύλακες. Οι συνάδελφοί τους μάνιασαν, όρμησαν στους Βούλγαρους, τους έσφαξαν με τις ξιφολόγχες μες στην εκκλησιά. Ώρες μετά έπλεναν το δάπεδο, να καθαρίσει από τα αίματα. Και μετά, το 1922, εκεί καταυλίστηκαν καραβιές Μικρασιάτες πρόσφυγες, το 1932 εκεί κατέφυγαν οι ξεσπιτωμένοι από το σεισμό της Ιερισσού, το 1936, επί Μεταξά, λίγο μετά τη διαδήλωση των καπνεργατών στις 9 Μαΐου, εκεί έγινε η υποδοχή της ολυμπιακής φλόγας, που κατέληξε στο Βερολίνο του Χίτλερ.
-Πληροφορίες, άχρηστες πληροφορίες. Γεγονότα για να θαμπώνεις τους αγράμματους, σχολίασε ο καθηγητής.
-Αυτό το προαύλιο είναι ο βιωμένος χώρος της πόλης, επέμεινε ο Σουκιούρογλου. Αποτυπώνει τις μνήμες, τις ανάγκες, τις φαντασιώσεις των κατοίκων της. Να συμπληρώσω μια αθησαύριστη πληροφορία: το αριστερό κλίτος λειτούργησε ως σχολείο.

ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ «ΑΠΟΨΕ ΔΕΝ ΕΧΟΥΜΕ ΦΙΛΟΥΣ»
Εκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ

Το απόσπασμα περιέχει πολλές πληροφορίες -όπως σχολιάζει και ο ήρωας του βιβλίου, καθηγητής Αστερίου-, όλες σημαντικές, αλλά, όπως έχετε ήδη καταλάβει, μία μου «κέντρισε» το ενδιαφέρον και με ώθησε να «την ψάξω» περισσότερο. Αναφέρομαι βέβαια στη σφαγή των Βούλγαρων στρατιωτών. Συνέβη πράγματι ή μήπως είναι υπερβολή; Η Ιστορία του Ελληνικού Έθνους δε γράφει τίποτα, ούτε και κάποια ιστορικά βιβλία που έτυχε να διαθέτω στη βιβλιοθήκη μου, ούτε και η Βικιπαίδεια. Βρήκα όμως στο διαδίκτυο, μετά από πολύ ψάξιμο, κάποια άκρη. Η εφημερίδα ΡΕΘΕΜΝΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ δημοσίευσε στις 18/5/2010 ένα εξαιρετικό άρθρο του Στάθη Γαγάνη, που, βασισμένος σε κάποιες διηγήσεις της γιαγιάς του(!), έψαξε κι αυτός να διαπιστώσει την αλήθεια. Το άρθρο του αναφέρεται στο περιστατικό, μάλιστα γράφει και την ακριβή χρονολογία που συνέβη ενώ παραπέμπει και σε εφημερίδες της εποχής που έγραψαν για το συμβάν.
Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή. Στις 17 Ιουνίου του 1913 ξεσπάει ο Β΄ Βαλκανικός Πόλεμος.  Ο στρατηγός Καλάρης στέλνει αμέσως τελεσίγραφο στους Βουλγάρους που βρίσκονταν ακόμα στη Θεσσαλονίκη να παραδοθούν, αλλά πολλές ομάδες Βούλγαρων στρατιωτών αγνόησαν το τελεσίγραφο. Την εξουδετέρωση τους ανέλαβαν οι 2.500 Κρήτες που είχε ανεβάσει στη Θεσσαλονίκη ο Βενιζέλος από τον Οκτώβρη του 1912. Τα βουλγαρικά αποσπάσματα είχαν οχυρωθεί στην Αγία Σοφία, στη Ροτόντα, στο τουρκικό σχολείο της οδού Κασσάνδρου, στο βουλγαρικό προξενείο και σε άλλα σημεία της Θεσσαλονίκης. Στα περισσότερα σημεία οι Βούλγαροι παραδόθηκαν όταν τους τέλειωσαν τα πυρομαχικά. Όμως στην Αγία Σοφία -που ήταν τότε τζαμί- η μάχη ήταν σκληρή.
Αντιγράφω από τα Ρεθεμνιώτικα Νέα (ο ίδιος ο συγγραφέας του άρθρου αποκαλεί την πηγή για το παρακάτω περιστατικό ως «προπαγανδιστική κατά της Ελλάδας βουλγαρική ιστοσελίδα», χωρίς βέβαια αυτό να σημαίνει πως δεν πρέπει να δώσουμε βάση σε όσα γράφει):

Ιδιαίτερα σκληρή ήταν η μάχη στον ναό της Αγίας Σοφίας στο κέντρο της πόλης. Ισχυρή μονάδα της Κρητικής χωροφυλακής υπό τον υπενοματάρχη Αβάτζο κύκλωσαν την εκκλησία που είχε μετατραπεί σε τζαμί. Κάποια στιγμή υψώθηκε σημαία παράδοσης καθώς όμως οι χωροφύλακες πλησίασαν δέχθηκαν πυρά με αποτέλεσμα τον τραυματισμό δύο εξ αυτών.

Ακολούθησε έφοδος των χωροφυλάκων με εφ’ όπλου λόγχη. Αυτόπτες μάρτυρες ανέφεραν ότι σημειώθηκαν επί τόπου εκτελέσεις δεκάδων Βούλγαρων με λογχισμό ακόμα και μετά την παράδοσή τους.

από τα ΡΕΘΕΜΝΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ, 18/5/2010

Εννοείται, δε γίνεται να σφάξεις 150 ένοπλους στρατιώτες αν πρώτα δεν έχουν παραδοθεί, άρα το περιστατικό -αν συνέβη, που, όπως φαίνεται, συνέβη- είναι αποτρόπαιο έγκλημα. Έχω όμως την εντύπωση -να το πω ελπίδα;- πως δεν ήταν τόσοι πολλοί οι Βούλγαροι. Η ίδια ιστοσελίδα αναφέρει πως σφάχτηκαν δεκάδες ενώ λίγο παρακάτω γράφει πως οι συνολικές απώλειες των Βουλγάρων σε όλα τα επεισόδια της Θεσσαλονίκης -που ήταν αρκετά- ήταν 100 νεκροί. Και βέβαια είχαν και οι Έλληνες 40 νεκρούς. Εφόσον αληθεύει, λοιπόν, το ότι οι Βούλγαροι είχαν 100 νεκρούς σε όλη τη Θεσσαλονίκη, δεν μπορεί να σφάχτηκαν 150  μόνο στην Αγία Σοφία. Τώρα, βέβαια, δεν ξέρω αν έχει τόση σημασία ο αριθμός, πάντως συνεχίζοντας την έρευνά μου βρήκα το φύλλο της εφημερίδας ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ (19/6/1913), που γράφει πως στον περίβολο της Αγίας Σοφίας βρίσκονταν οχυρωμένοι 26 Βούλγαροι στρατιώτες, οι οποίοι αμύνονταν μέσα από τα παράθυρα του μιναρέ του ναού. Μόλις οι Κρήτες κατάφεραν να εισέλθουν στον περίβολο, τότε οι Βούλγαροι κλείστηκαν στο ναό και συνέχισαν από εκεί τη μάχη. Αφού σκοτώθηκαν κάποιοι -δε διευκρινίζει πόσοι-, γύρω στις 10 το βράδυ, οι υπόλοιποι παραδόθηκαν. Όμως η ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ γράφει και κάτι άλλο. Πως απέναντι από την Αγία Σοφία, στην οικία Ρεκανάτη, βρισκόταν το βουλγαρικό φρουραρχείο. Εκεί είχαν οχυρωθεί άλλοι 40 Βούλγαροι στρατιώτες και αρκετοί κομιτατζήδες, οι οποίοι πυροβολούσαν συνεχώς και έριχναν χειροβομβίδες. Και αυτοί παραδόθηκαν γύρω στα μεσάνυχτα. Φυσικά η εφημερίδα δεν αναφέρει το παραμικρό για σφαγή αιχμαλώτων, ούτε καν πόσοι σκοτώθηκαν και από τις δύο πλευρές.
Αυτά λοιπόν για το επεισόδιο της Αγίας Σοφίας. Με χαρά θα προσθέσω στο άρθρο οποιαδήποτε άλλη αξιόπιστη ιστορική πηγή για τα γεγονότα.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: