ομηρικές παρομοιώσεις

Ο Οδυσσέας επιστρέφει στο παλάτι του στην Ιθάκη, μεταμφιεσμένος σε ζητιάνο. Το βράδυ στρώνει στο χαγιάτι βοϊδοτόμαρο να κοιμηθεί, κι από πάνω ρίχνει προβιές απ’ τα αρνιά που σφάζουν οι μνηστήρες. Δεν τον πιάνει όμως ο ύπνος, αφού το μόνο που σκέφτεται είναι πώς θα εκδικηθεί τους μνηστήρες. Εντωμεταξύ βλέπει κάποιες δούλες που πηγαίνουν να πλαγιάσουν με τους μνηστήρες, «όλες με γέλια, με χαρές». Κι ο Οδυσσέας θέλει να σηκωθεί να τις σφάξει, εκείνη τη στιγμή, κι η καρδιά του φουντώνει και βράζει σαν τη σκύλα που βλέπει να απειλούνται τα κουτάβια της…

Κι ως τρέχει η σκύλα ολόγυρα στα τρυφερά κουτάβια, σα νιώσει ξένο, κι αλυχτά και ορμά να τον δαγκάσει, έτσι αλυχτούσε κι η καρδιά στα στήθια του Δυσσέα κι έβραζε, τις παράνομες δουλειές αυτές να βλέπει.
(Οδύσσεια, Υ, 13-16, μετ. Σίδερη)

Τελικά καταφέρνει να συγκρατηθεί. Μαλώνει μάλιστα την καρδιά του λέγοντας: Βάστα, καρδιά μου, άντεξες πιο άγριο πόνο, όταν ο Κύκλωπας σού έτρωγε τους συντρόφους σου. Έτσι ο Οδυσσέας «τα ᾽ψελνε της τρυφερής καρδιάς του» κι έμεινε αυτή στο τέλος ήσυχη. Όμως πάλι δεν μπορεί να κοιμηθεί κι αρχίζει να στριφογυρνάει από το ένα πλευρό στο άλλο σαν …κοιλιά που ψήνεται στη θράκα!

Πώς όταν ένας την κοιλιά, γεμάτη πάχος κι αίμα, στριφογυρίζει εδώ κι εκεί στην αναμμένη θράκα και θέλει το ταχύτερο για να τη δει ψημένη, έτσι κι αυτός εδώ κι εκεί με συλλογές γυρνούσε να ᾽βρει πως τους αδιάντροπους μνηστήρες να χτυπήσει μόνος αυτός τους πιο πολλούς.
(Οδύσσεια, Υ, 25-30, μετ. Σίδερη)

Την επόμενη μέρα, η Πηνελόπη, παρακινημένη από την Αθηνά, ανακοινώνει στους μνηστήρες πως όποιος καταφέρει να λυγίσει το τόξο του Οδυσσέα και να περάσει το βέλος μέσα από δώδεκα πελέκια, θα έχει ως έπαθλο την ίδια. Για να πάρει αυτό το τόξο, που βρισκόταν στην αίθουσα με τους θησαυρούς και τα προσωπικά αντικείμενα του Οδυσσέα, η Πηνελόπη έπρεπε να ανοίξει τις βαριές πόρτες της αίθουσας χρησιμοποιώντας ένα όμορφο χάλκινο κλειδί με φιλντισένια χούφτα. Τι θόρυβο άραγε έκαναν οι πόρτες που φαίνεται πως είχαν χρόνια ν’ ανοίξουν;

Και καθώς βογκά μες στο λιβάδι ο ταύρος που βόσκει, έτσι όμοια βόγκησαν κι οι όμορφες οι πόρτες, όταν τις βρήκε το κλειδί κι ανοίξανε στην ώρα.
(Οδύσσεια, Φ, 48-49, μετ. Σίδερη)

Όταν θα φτάσει η ώρα της εκδίκησης, ο Οδυσσέας και ο Τηλέμαχος, με τη βοήθεια δύο πιστών τους δούλων, του Εύμαιου και του Φιλοίτιου, θα αρχίζουν να σκοτώνουν τους μνηστήρες με την ορμή …γαντζόνυχων αετών!

Κι όπως χυμούν γαντζόνυχοι αϊτοί καμαρομύτες απ’ τ’ ακροβούνια στα πουλιά, κι εκείνα φοβισμένα τα νέφη αφήνουν, κι ως πετούν στον κάμπο, τ’ αφανίζουν και δεν μπορούν αντίσταση να κάμουν ή να φύγουν και το κυνήγι βλέποντας διασκεδάζει ο κόσμος, έτσι κι εκείνοι χύθηκαν απάνω στους μνηστήρες, κι εδώ κι εκεί τους θέριζαν, κι αυτοί βαριά βογκώντας έπεφταν κάτω κι έβαφε το αίμα τους το χώμα.
(Οδύσσεια, Χ, 302-309, μετ. Σίδερη)

Μετά την ολοκλήρωση της σφαγής, οι μνηστήρες είναι όλοι  νεκροί (με εξαίρεση τον Φήμιο και τον Μέδοντα που ο Οδυσσέας τους χάρισε τη ζωή) και κείτονται στο πάτωμα σαν ψάρια πιασμένα στα δίχτυα την ώρα που τα βγάζουν οι ψαράδες στη στεριά. 

Όλους τους είδε ένα σωρό στη σκόνη και στο αίμα να κείτουνται κάτω στη γης, σαν ψάρια που οι ψαράδες τα φέρνουν όξω απ’ το γιαλό με δίχτυα στ ακρογιάλι κι αυτά στον άμμο σπαρταρούν τη θάλασσα ποθώντας και σβήνει την ανάσα τους ο λαμπερός ο ήλιος.
(Οδύσσεια, Χ, 383-387, μετ. Σίδερη)

Ο Οδυσσέας μοιάζει με λιοντάρι χορτασμένο που στάζουν τα σαγόνια και το στήθος του αίμα!

Βρήκανε το Δυσσέα εκεί μες στ’ άψυχα κουφάρια στις λέρες και στα αίματα χωμένον σα λιοντάρι, που πάει, λαγκαδοκοίμητο σαν χόρτασε με βόδι, και στάζουν τα σαγόνια του κι όλο το στήθος του αίμα, και φαίνεται τρομαχτικό στην όψη να το βλέπεις, έτσι ο Δυσσέας φαίνονταν χέρια και πόδια μαύρος.
Οδύσσεια, Χ, 401-406, μετ. Σίδερη)

Ακολουθεί ένα ακόμη έγκλημα εκδίκησης, ένα έγκλημα που δεν είναι και τόσο γνωστό, ωστόσο είναι σκληρό και αποτρόπαιο, ένα έγκλημα που η σημερινή μας ηθική δεν θα το δικαιολογούσε με τίποτα. Αναφερόμαστε στην απόφαση του Οδυσσέα να δολοφονήσει τις δούλες που συνεργάστηκαν ή κοιμήθηκαν με τους μνηστήρες. Οι δούλες αυτές ήταν 12 από τις 50 που υπηρετούσαν συνολικά στο παλάτι. Ο Οδυσσέας, με τον Τηλέμαχο και τον Εύμαιο, τις υποχρεώνουν πρώτα να μαζέψουν τα πτώματα και να καθαρίσουν το παλάτι από τα αίματα, και ύστερα τις οδηγούνε στον αυλόγυρο όπου τις πνίγουν με ένα τεράστιο σκοινί …σαν κίχλες, σαν περιστέρια…

Κι όπως στη θηλιά, που μες στα χαμοκλάδια έχουν στημένη, πέφτουνε κίχλες και περιστέρια κι εκεί που στη φωλιά πετούν χάρο κακό απαντέχουν, έτσι είχαν τα κεφάλια τους κι οι δούλες στην αράδα, και στο λαιμό τους τις θηλιές να κακοθανατίσουν. Λίγο τα πόδια τίναξαν και πέταξε η ψυχή τους.
(Οδύσσεια, Χ, 465-473, μετ. Σίδερη)

 Και φτάνουμε σε μια από τις πιο συγκινητικές στιγμές της Οδύσσειας, την αναγνώριση του Οδυσσέα από την Πηνελόπη, η οποία αγκαλιάζει και χαϊδεύει τον άντρα της σαν ναυαγός που με χαρά πατά στεριά μετά από ναυάγιο.

Κι όπως κοιτάζουν τη στεριά με πόθο και λαχτάρα στο πέλαγο όσοι κολυμπούν που το γερό καράβι τους σπάσει μεσοπέλαγα ο Σείστης Ποσειδώνας χτυπώντας με τον άνεμο και τ’ αφρισμένο κύμα, και λίγοι απ’ τ’ άγριο πέλαγο γλιτώνουν κολυμπώντας κι απ’ το κορμί τους χύνεται της θάλασσας η άρμη // και με χαρά πατούν στεριά σαν ξέφυγαν το χάρο, έτσι κι εκείνη χαίρονταν τον άντρα της να βλέπει κι ούτ’ έβγαζε τ’ αφράτα της τα χέρια απ’ το λαιμό του.


Άλλη μια συγκινητική στιγμή της Οδύσσειας. Η Ευρύκλεια πλένει τα πόδια του Οδυσσέα και τον αναγνωρίζει από το τραύμα του.
από το http://digitalschool.minedu.gov.gr/modules/ebook/show.php/DSDIM-C103/88/698,2636/

Μετά τη δολοφονία των μνηστήρων, ο θεός Ερμής, κρατώντας το χρυσό του ραβδί, αναλαμβάνει να μεταφέρει τις ψυχές τους στον Άδη. Η σκηνή είναι ανατριχιαστική. Μπροστά ο Ερμής με το ραβδί του και πίσω οι ψυχές των μνηστήρων με τσιριχτά σαν νυχτερίδες!

Με κείνο τις ξεκίνησε κι αυτές τον ακλουθούσαν με τσιριχτά· κι όπως πετούν μες στης σπηλιάς το βάθος οι νυχτερίδες τρίζοντας, όταν καμιά απ’ το βράχο πέσει κι απ’ την αρμάδα της, που δένει η μια την άλλη, το ίδιο τρίζανε οι ψυχές καθώς τις οδηγούσε να πάνε ο άκατος Ερμής στο μουχλιασμένο δρόμο,
(Οδύσσεια, Ω, 5-10, μετ. Σίδερη)

Όμως περισσότερες παρομοιώσεις περιέχει η Ιλιάδα…

8 Σχόλια to “ομηρικές παρομοιώσεις”

  1. Σοφία Says:

    » Τόση ομορφιά ποτέ δεν είδα ως τώρα, γυναίκα ή άντρα,
    θάμπωσα και δεν χορταίνω να κοιτώ.
    Ω ναι, κάποτε και στη Δήλο, πλάι στον βωμό του Απόλλωνα,
    μπροστά στα μάτια μου, ένα βλαστάρι φοινικιάς το είδα να ψηλώνει-
    πήγα κι εκεί, πολύς στρατός μ΄ακολουθούσε στον δρόμο
    που έμελλε να γίνει οδός της μαύρης συμφοράς μου.
    Τότε, όπως τώρα, κοιτούσα το βλαστάρι εκείνο,
    κι έμεινε ο νους μου θαμπωμένος ώρα πολλή.
    Γιατί ποτέ δεν αναβλάστησε στη γη τέτοιος ωραίος βλαστός.
    Έτσι κι εσένα τώρα σε θαυμάζω, δέσποινα μου.
    Έκθαμβος μένω, μέγα δέος με κατέχει τα γόνατά σου ν’ ακουμπήσω» ( Οδύσσεια, ζ 196-206, μετ. Δ.Ν. Μαρωνίτης)

    Η παρομοίωση της ομορφιάς της Ναυσικάς με το βλαστάρι της ιερής φοινικιάς της Δήλου είναι μια εξαίρεση στα Ομηρικά Έπη , επειδή θεωρείται ότι συνδέεται με προσωπικό βίωμα του Ομήρου. Η Ναυσικά δεν παρομοιάζεται με οποιοδήποτε βλαστάρι φοινικιάς , αλλά με το βλαστάρι που είδε ο Οδυσσέας και θαύμαζε ώρα πολλή στο βωμό του Απόλλωνα, όταν είχε περάσει απο’ κει πηγαίνοντας για την Τροία και που θυμάται ακόμη σαν κάτι ανεπανάληπτο. Λένε ότι ο θαυμασμός αυτός πρέπει να απηχεί βίωμα του ίδιου του ποιητή , όταν είχε επισκεφθεί τη Δήλο ως ραψωδός για τις γιορτές του Απόλλωνα, που αποδίδει όμως στον Οδυσσέα. Μια παρομοίωση που δείχνει την ευαισθησία του ποιητή και υποστηρίζουν κάποιοι μελετητές ότι αποτελεί τον ωραιότερο ύμνο στη γυναικεία ομορφιά σε όλη την αρχαία ποίηση.

    Υ.Γ.Οι αναρτήσεις οι δικές σου συμπίπτουν με τις αγάπες τις δικές μου. Από τη μια τα αρχαιολογικά από την άλλη ο Όμηρος. Ευχαριστώ Θωμά.

  2. Τελευταίος Says:

    Θωμά,έγραψες μια εξαιρετική ανάρτηση, η οποία συμπληρώθηκε εξαίσια από τη Σοφία.

    Μια μικρή διαφωνία έχω μόνο. Κατά τη γνώμη μου η δολοφονία των γυναικών που συνεργάστηκαν με τους μνηστήρες δεν ήταν ένα έγκλημα εκδίκησης αλλά μια αμιγώς πολιτική απόφαση και πράξη η οποία ήταν αναγκαία και απαραίτητη για να ολοκληρωθεί η κάθαρση αλλά και για να διατρανωθεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο αφενός η απόδοση δικαιοσύνης κι αφετέρου η ισχύς του Οδυσσέα. (Οι δούλες αυτές φάνταζαν στα μάτια του Οδυσσέα αλλά και του λαού περίπου όπως οι δωσίλογοι της πρόσφατης ιστορίας μας. Ως εκ τούτου η κάθαρση ήταν απαραίτητη)

    Έχω την εντύπωση πως, ενώ η Ιλιάδα και η Οδύσσεια, πρωτίστως δε η Οδύσσεια, είναι δυο έργα που βρίθουν φιλοσοφικών διδαγμάτων (για να μην πω ότι είναι το καθαρότερο απόσταγμα φιλοσοφίας όλων των εποχών), το κομμάτι αυτό που περιγράφεις στην ανάρτησή σου είναι κυρίως πολιτικής φύσεως. Και πάντα είχα την απορία γιατί ο Όμηρος προτίμησε αυτή την κατάληξη. Θα μπορούσε κάλλιστα να έχει υφάνει την ιστορία διαφορετικά, κι όμως προτίμησε να στείλει, κατά τη γνώμη μου, κάποια σαφή μηνύματα πολιτικής. Ακόμα την απορία δεν την έχω λύσει μέσα μου, αλλά γηράσκω δ’ αεί πολλά διδασκόμενος…

    Την καλημέρα μου.

    • Θωμάς Says:

      Κώστα, μου αρέσει η οπτική που βλέπεις τα ομηρικά έπη. Να προσθέσω το περιστατικό, κατά τη συνέλευση των Αχαιών, που ο Οδυσσέας ξυλοφορτώνει τον Θερσίτη, ένα περιστατικό που μας δίνει, νομίζω, την πολιτική θεώρηση του Ομήρου.

  3. Όλγα Says:

    Εντυπωσιακό στα ομηρικά έπη, εκτός από τις παρομοιώσεις, είναι και η χρήση πολλών κοσμητικών επιθέτων.

    • Θωμάς Says:

      Όλγα, όσο περισσότερο ασχολούμαι με τον Όμηρο, τόσο περισσότερα στοιχεία βρίσκω που με εντυπωσιάζουν, ανάμεσά τους βέβαια και τη χρήση των κοσμητικών επιθέτων. Είναι σίγουρα ένας «μάστορας» του λόγου, αξεπέραστος και μοναδικός.

  4. Νewagemama Says:

    Θωμά δεν χορταίνω να τις διαβάζω αυτές τις αναρτήσεις! Δεν είναι «τυχαίο» που ο Ομηρος διέσχισε το χρόνο και διαβάζεται σήμερα με τόση δίψα…

  5. Θωμάς Says:

    Ευχαριστώ, newagemama. Όσο ασχολούμαι με τα ομηρικά έπη τόσο αντιλαμβάνομαι πως ο Όμηρος αξίζει όχι απλώς μερικές αναρτήσεις, αλλά ολόκληρο ιστολόγιο!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: