1824 (V)

Η καταστροφή των Ψαρών (21-22 Ιουνίου 1824) ήταν από τις μεγαλύτερες τραγωδίες που έπληξαν την Ελλάδα κατά τη διάρκεια της Επανάστασης. Από τους 7.000 κατοίκους του νησιού, σκοτώθηκαν οι 4.000, ενώ από τους 23.000 πρόσφυγες που διέμεναν στο νησί (από τη Χίο, τα Μοσχονήσια και άλλα μέρη), σώθηκαν μόνο οι 10.000. Οι υπόλοιποι σφαγιάστηκαν ή αιχμαλωτίστηκαν. Όσοι κατάφεραν να σωθούν με τα ελάχιστα Ψαριανά πλοία που είχαν μείνει με πηδάλιο (οι ίδιοι οι Ψαριανοί είχαν αφαιρέσει τα πηδάλια από τα πλοία τους για να είναι σίγουροι πως κανείς δε θα διαφύγει) βρήκαν καταφύγιο στα γύρω νησιά.

3341_422_2

Η απώλεια των Ψαρών εκτός από ανθρωπιστικό πλήγμα ήταν επίσης και ένα πλήγμα τεράστιας στρατηγικής σημασίας για τον Αγώνα. Η καταστροφή των Ψαρών ήταν συγχρόνως και καταστροφή ενός μεγάλου μέρους της ναυτικής δύναμης των επαναστατημένων Ελλήνων. Τα Ψαρά δυσκόλευαν αφάνταστα τις τουρκικές κινήσεις στο Αιγαίο ενώ τα γύρω νησιά τρομοκρατήθηκαν τόσο πολύ που άρχισαν να σκέφτονται την εγκατάλειψη του Αγώνα.
Οι Τούρκοι είχαν βάλει στο μάτι τα Ψαρά γιατί οι Ψαριανοί με τα πλοία τους είχαν σκορπίσει τον τρόμο στο τουρκικό ναυτικό ενώ παράλληλα έκαναν επιδρομές στα παράλια της Μ. Ασίας. Όμως και ο σουλτάνος, λέγεται πως όταν είδε στον χάρτη το μικρό μέγεθος των Ψαρών διέταξε την ολοκληρωτική καταστροφή του νησιού.

250px-Nikolis_Apostolis_Greek_Fighter

Νικολής Αποστόλης (1770-1827)
Αρχηγός του στόλου των Ψαρών. Διέθεσε έξι πλοία και πολλά χρήματα για τις ανάγκες του Αγώνα. Τα κατορθώματά του είναι απίστευτα. Τον Απρίλιο του 1821 επιτέθηκε στο λιμάνι της Σμύρνης εναντίον τουρκικών πλοίων που ήταν έτοιμα να αποπλεύσουν με στόχο την καταστολή της επανάστασης στον Μοριά. Βύθισε ένα τουρκικό πλοίο, αιχμαλώτισε άλλα τέσσερα, μαζί με τρόφιμα και πολεμοφόδια, ενώ έπιασε 450 Τούρκους αιχμαλώτους, τους οποίους μαζί με τα λάφυρα έφερε στα Ψαρά. Στη συνέχεια έλαβε μέρος σε αμέτρητες ναυμαχίες και διακρίθηκε για την πολεμική του ανδρεία και αντοχή.
πηγή: Βικιπαίδεια

Υπήρχαν πληροφορίες από τον Ιανουάριο του 1824 πως ο τουρκικός στόλος ετοιμαζόταν για απόβαση σε κάποιο νησί. Ανώνυμος που υπέγραφε ως «Έλλην ναυτικός από την Πόλη» έστειλε γράμμα στον Λάζαρο Κουντουριώτη, στο οποίο τον ενημέρωνε για τις προετοιμασίες των Τούρκων. Η «Πόρτα», έγραφε ο ανώνυμος, «θέλει μεταχειριστή εφέτος όλας της τας δυνάμεις διά ξηράς και θαλάσσης». Ανάλογες πληροφορίες είχαν φτάσει και στη βουλή των Ψαρών, η οποία έστειλε αμέσως επιστολή στους Υδραίους λέγοντάς τους πως δεκαπέντε χιλιάδες γενίτσαροι είχαν ήδη ξεκινήσει από την Κωνσταντινούπολη με σκοπό να καταστρέψουν πολλά νησιά με πρώτο τα Ψαρά.
Οι Ψαριανοί βλέποντας την κυβέρνηση να αδρανεί προσπάθησαν να φροντίσουν μόνοι τους για την ασφάλεια του νησιού τους. Έτσι προσέλαβαν με μισθό χίλιους ένοπλους Μακεδόνες που βρίσκονταν αχρησιμοποίητοι στη Σκόπελο και τη Σκιάθο.

220px-1821_Flag_of_Psara.svgΌταν ξέσπασε η ελληνική επανάσταση τα Ψαρά βρίσκονταν στο απόγειο της οικονομικής τους ανάπτυξης, που συνοδευόταν από προσπάθειες για ανάλογη πνευματική ανάπτυξη. Στο νησί είχε ιδρυθεί ναυτική σχολή ενώ γίνονταν προσπάθειες για τη λειτουργία ενός τυπογραφείου. Λίγο πριν την καταστροφή, στις 8 Φεβρουαρίου τυπώθηκε στα Ψαρά μια ολιγόστιχη προκήρυξη με την επιγραφή «Φωνή προς τους Έλληνες» που υπογραφόταν από τη «Βουλή της νήσου των Ψαρών» ενώ παράλληλα σχεδιαζόταν η ίδρυση εφημερίδας.
(από άρθρο του Β. ΣΦΥΡΟΕΡΑ στο περιοδικό «7 μέρες» της Καθημερινής)

Στις 31 Μαρτίου στάλθηκε επιστολή από την Σμύρνη που έλεγε πως ο τουρκικός στόλος είχε περάσει τον Ελλήσποντο. Ωστόσο η κυβέρνηση συνέχιζε να αδρανεί. Στα τέλη Απριλίου ο τουρκικός στόλος βρισκόταν πλέον στον Ευβοϊκό κόλπο. Για τους σκόπους των Τούρκων δεν υπήρχε πια καμία αμφιβολία. Στις 23 Μαΐου οι Ψαριανοί έστειλαν νέα επιστολή στην Ύδρα: «Ταχύνατε λοιπόν!», έγραφαν μεταξύ άλλων. Δυστυχώς η κυβέρνηση δεν αποφάσιζε να στείλει βοήθεια. Ο Σ. Τρικούπης θεωρεί πως αιτία της μη αποστολής βοήθειας ήταν η έλλειψη εφοδίων, ωστόσο είναι σίγουρο πως υπήρχαν και άλλοι λόγοι όπως η εμφύλια διαμάχη που είχε απορροφήσει τους Υδραίους αλλά και η αμοιβαία καχυποψία μεταξύ Ψαριανών και Υδραίων.
Στις 12 Ιουνίου ήταν πλέον φανερό πως ο τουρκικός στόλος είχε βάλει στόχο τα Ψαρά. Η Βουλή του νησιού σε έγγραφό της έστειλε μήνυμα στην Ύδρα, εκφράζοντας την απορία της γιατί δε φτάνει η βοήθεια. Το Εκτελεστικό απάντησε στις 17 Ιουνίου πως είχε ήδη ξεκινήσει για τα Ψαρά στόλος από υδροσπετσιώτικα πλοία, κάτι που δυστυχώς δεν ήταν αλήθεια καθώς ο στόλος είχε όντως ξεκινήσει, όχι όμως για τα Ψαρά, αλλά για την ήδη καταστραμμένη από τους Τούρκους Κάσο. Άγνωστο παραμένει για ποιο λόγο ειπώθηκε ένα τόσο μεγάλο ψέμα εκτός αν ειπώθηκε εκ παραδρομής ή έστω λόγω κακής συνεννόησης.

img_0005«Η καταστροφή των Ψαρών», έργο λαϊκού ζωγράφου
από το http://afterschoolbar.blogspot.gr/2011/03/blog-post_23.html
Από το ξεκίνημα της επανάστασης μέχρι το καλοκαίρι του 1821 οι Ψαριανοί έλαβαν μέρος σε 35 ναυτικές επιχειρήσεις εναντίον των Τούρκων.

Έτσι οι Ψαριανοί αποφάσισαν να αντιμετωπίσουν μόνοι τους τους Τούρκους έχοντας όμως πάντα την ελπίδα πως αργά ή γρήγορα θα έφτανε η βοήθεια που περίμεναν τόσο καιρό. Ήδη από τον Απρίλιο είχαν διατάξει να γυρίσουν στον τόπο τους όσα πλοία των Ψαρών βρίσκονταν σε άλλα μέρη ενώ επέτρεπαν την αναχώρηση από το λιμάνι του νησιού μόνο στα ταχυδρομικά, που χρησιμοποιούσαν για την επικοινωνία τους με την κυβέρνηση και στα περιπολικά που παρακολουθούσαν τις κινήσεις του εχθρικού στόλου. Ενίσχυσαν τις οχυρώσεις και τις αμυντικές ετοιμασίες και τοποθέτησαν πυροβόλα και 150 κανόνια σε όλες τις θέσεις που είχαν στρατιωτική σημασία. Πολλά απ’ αυτά τα κανόνια τα είχε στείλει ο Ψαριανός Ι. Βαρβάκης από τη Ρωσία. Η αλήθεια είναι πως είχαν τόση μεγάλη εμπιστοσύνη στην πολεμική τους ισχύ ώστε είχαν δεχτεί στο νησί χιλιάδες προσφυγικές οικογένειες από τα Μοσχονήσια, τη Χίο και άλλα καταστραμμένα μέρη. 23.000 ήταν συνολικά οι πρόσφυγες που είχαν αναζητήσει καταφύγιο στα Ψαρά, ενδεικτικό της οικονομικής ευημερίας που υπήρχε στο νησί, αλλά και του αισθήματος ασφάλειας που εξέπεμπε στους πρόσφυγες η πολεμική δύναμη των Ψαρών. Το έδαφος των Ψαρών όλοι το θεωρούσαν απροσπέλαστο λόγω της διαμόρφωσης του εδάφους και του ηρωισμού των Ψαριανών.
Η απόφασή που πήραν οι Ψαριανοί -με την οποία διαφώνησε ο Κανάρης- ήταν να πολεμήσουν στη στεριά. Έτσι αποφάσισαν να μεταφέρουν στη στεριά τα κανόνια από τα πλοία τους και, για να αποκλείσουν κάθε ιδέα φυγής, αποφάσισαν να αφαιρέσουν τα πηδάλια από τα πλοία τους, γεγονός που έκανε αργότερα αφάνταστα δύσκολη την προσπάθεια σωτηρίας των αμάχων που μπήκαν για να σωθούν σε πλοία χωρίς πηδάλια.
Την άμυνα του νησιού την ανέλαβαν οι χίλιοι τριακόσιοι Ψαριανοί πολεμιστές και οι χίλιοι Μακεδόνες ενώ οπλίστηκαν και εφτακόσιοι από τους πρόσφυγες.

cebf-cebacf89cebdcf83cf84ceb1cebdcf84ceafcebdcebfcf82-cebaceb1cebdceaccf81ceb7cf82-cf83ceb5-cebdceb5ceb1cf81ceae-ceb7cebbceb9cebaceaf

Κωνσταντίνος Κανάρης (1793-1877)
Δυο μήνες μετά την καταστροφή των Ψαρών, στις 19 Αυγούστου 1824 ο Ψαριανός Κωνσταντής Κανάριος -έτσι υπέγραφε στα γράμματά του ο Κανάρης-, πρόσφυγας στο Ναύπλιο, ζήτησε από την κυβέρνηση «εν ηφαίστειον πλοίον» για να συνεχίσει τον αγώνα. «Είμαι έτοιμος», έγραφε «να φανώ πρόθυμος και τώρα καθώς και πάντοτε εις τα χρέη μου καθότι η μόνη μου ευτυχία κρεμάται από την επιτυχία του ζητήματός μου, διά να αποδείξω και με αυτόν τον θάνατον, τον προς την πατρίδα διακαή ζήλον και πατριωτισμόν μου».
Τον Οκτώβριο του δόθηκε ένα παροπλισμένο πλοίο και με αυτό ο νεαρός πυρπολητής έλαβε μέρος στην παράτολμη επιχείρηση εναντίον του εχθρικού στόλου στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου.
(από άρθρο του Β. ΣΦΥΡΟΕΡΑ στο περιοδικό «7 μέρες» της Καθημερινής)

Ο Χοσρέφ έφτασε έξω απ’ τα Ψαρά στις 16 Ιουνίου με τον τεράστιο στόλο του ενώ την ίδια μέρα οι Ψαριανοί έστειλαν την τελευταία τους έκκληση για βοήθεια. Στις 18 Ιουνίου ο Χοσρέφ πρότεινε στους κατοίκους του νησιού να το εγκαταλείψουν χωρίς καμία άλλη συνέπεια. Οι Ψαριανοί απάντησαν αρνητικά. Ήταν αποφασισμένοι με όρκο να πολεμήσουν μέχρι το τέλος.

240px-Fire_ship_by_VolanakisΠίνακας του Βολανάκη. Απεικονίζει την πυρπόληση τουρκικού δίκροτου στο λιμάνι της Ερεσσού στις 27 Μαΐου 1821 από τον Ψαριανό καπετάνιο, Δημήτριο Παπανικολή. Ήταν η πρώτη πετυχημένη αποστολή πυρπολικού πλοίου κατά τη διάρκεια της Επανάστασης, η οποία ανέτρεψε εντελώς τα σχέδια του τουρκικού στόλου στο Αιγαίο και αναπτέρωσε το φρόνημα των νησιωτικών πληθυσμών και ολόκληρου του Ελληνισμού. Ο Παπανικολής συνέχισε τη δράση του με επιδρομές στα μικρασιατικά παράλια ενώ καθοριστική υπήρξε η συμβολή του στη ναυμαχία του Γέροντα.

Στις 20 Ιουνίου άρχισε η επίθεση των Τούρκων. Ο Χοσρέφ βλέποντας την αποτυχία των πρώτων του προσπαθειών για απόβαση στο νησί από τον όρμο του Κανάλου, δοκίμασε και πέτυχε να παραπλανήσει τους Ψαριανούς. Χωρίς να διατάξει απόσυρση των δυνάμεων του από το αρχικό σημείο απόβασης, ταυτόχρονα επιχείρησε άλλη απόβαση από τον όρμο Ερινό. Πρώτα όμως διέταξε συνεχείς κανονιοβολισμούς για αρκετές ώρες ώστε να δημιουργηθεί ένα προπέτασμα καπνού το οποίο έκρυψε από τα μάτια των Ψαριανών που βρίσκονταν στα παρατηρητήρια την απόβαση τριών χιλιάδων Τουρκαλβανών Γκέκηδων που σκαρφάλωσαν στους βράχους, εξουδετερώσαν τη μικρή φρουρά που είχαν αφήσει εκεί οι Ψαριανοί και στη συνέχεια ακολουθώντας το μονοπάτι έφτασαν στον Κάναλο. Έτσι η κύρια δύναμη των Ψαριανών βρέθηκε ανάμεσα στα πυρά των τουρκικών πλοίων και των Τουρκαλβανών που είχαν αποβιβαστεί στη στεριά. Αυτό το γεγονός στάθηκε η αρχή του τέλους της ηρωικής άμυνας του νησιού. Παρ’ όλα αυτά οι Ψαριανοί συνέχισαν να αγωνίζονται σώμα με σώμα για τρεις ολόκληρες μέρες.

bbp1598Ο «Λεωνίδας» ήταν πλοίο του Ψαριανού καπετάνιου Νικολάου Αποστόλη.
Στα Ψαρά υπήρχαν δύο ταρσανάδες που στην αρχή ναυπηγούσαν πλοία μικρού μήκους αλλά με την πάροδο του χρόνου έφτασαν να κατασκευάζουν τρικάταρτα καράβια μέχρι και 400 τόνων. Οι Ψαριανοί είχαν προβλέψει ώστε η κατασκευή κάθε εμπορικού καραβιού να είναι τέτοια ώστε σε περίπτωση πολεμικής αναμέτρησης να μπορούν εύκολα να το μετατρέψουν σε πολεμικό.
Το πρώτο μεγάλο πολεμικό πλοίο που ναυπηγήθηκε στα Ψαρά ήταν το 1786 του Ψαριανού εθνικού ευεργέτη Ι. Βαρβάκη, που ήταν τριίστιο με 25 κανόνια.
Κατά τη διάρκεια των Ναπολεόντειων πολέμων, οι Ψαριανοί με τα πλοία τους έσπασαν το εμπάργκο του Άγγλου ναυάρχου Νέλσον κουβαλώντας σιτάρι από την Οδησσό στους αποκλεισμένους Γάλλους και βέβαια αποκομίζοντας τεράστια χρηματικά ποσά τα οποία στη συνέχεια διέθεσαν στον Αγώνα.
Με το ξέσπασμα της Επανάστασης, οι Ψαριανοί έστησαν μπλόκο στ’ ακρογιάλια της Τουρκίας μην αφήνοντας πουθενά να ξεμυτίσει τουρκικό πλοίο από τα στενά των Δαρδανελλίων μέχρι τις ακτές της Συρίας!
(από κείμενο του Δ. ΑΝΔΡΙΑΝΑ στο περιοδικό «7 μέρες» της Καθημερινής)

Η τραγικότερη στιγμή της καταστροφής των Ψαρών ήταν το ολοκαύτωμα της Μαύρης Ράχης στις 22 Ιουνίου 1824, όταν η πόλη των Ψαρών έπεσε στα χέρια των Τούρκων. Όσοι από τους αμάχους πρόλαβαν, έφυγαν με τα ελάχιστα πλοία που είχαν μείνει με πηδάλιο. Μόνο 19 πλοία κατάφεραν να διαφύγουν ενώ τα υπόλοιπα 100 πιάστηκαν από τον εχθρικό στόλο. Οι υπόλοιποι άμαχοι σκοτώθηκαν ή πνίγηκαν. Πεντακόσιοι περίπου Ψαριανοί έτρεξαν στο Παλιόκαστρο (Μαύρη Ράχη) και κλείστηκαν στο μικρό φρούριο αποφασισμένοι να μην παραδοθούν αλλά να πέσουν πολεμώντας.  Όταν αντιλήφθηκαν ότι οι Τούρκοι θα έμπαιναν στο κάστρο συγκεντρώθηκαν μαζί με τα γυναικόπαιδα στην μπαρουταποθήκη και όταν ο εχθρός πλημμύρισε το κάστρο ο Αντώνης Βρατσάνος έβαλε φωτιά στην μπαρούτη και ανατινάχτηκαν στον αέρα μαζί με αρκετούς Τούρκους.

Το ηρωικό νησί των Ψαρών ακόμα και μετά την δημιουργία του ελεύθερου ελληνικού κράτους παρέμεινε τμήμα της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Απελευθερώθηκε στις 22 Οκτωβρίου του 1912.

πηγές:
ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΘΝΟΥΣ
ΣΠ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ
Γ. ΜΑΡΑΒΕΛΕΑΣ: Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821 ΣΕ ΣΑΡΑΝΤΑ ΜΟΝΟΓΡΑΦΙΕΣ
ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ: ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΨΑΡΩΝ
ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ: Η ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΨΑΡΩΝ

200px-Lytras-nikiforos-pyrpolisi-tourkikis-navarhidas-apo-kanariΗ πυρπόληση της τουρκικής ναυαρχίδας από το πυρπολικό του Κανάρη (πίνακας του Νικηφόρου Λύτρα)
Τα πυρπολικά ήταν πλοία φτηνής κατασκευής γεμάτα εύφλεκτα υλικά. Αγκιστρώνονταν πάνω στα εχθρικά πλοία και κατόπιν το πλήρωμα έβαζε φωτιά με αποτέλεσμα να ακολουθήσει έκρηξη ή μεγάλη πυρκαγιά. Το πλήρωμα του πυρπολικού εγκατέλειπε το πλοίο λίγο πριν αυτό εκραγεί. Οι ναύτες που επάνδρωναν τα πυρπολικά ήταν όλοι εθελοντές λόγω της επικίνδυνης υπηρεσίας που αναλάμβαναν να εκτελέσουν. Η τακτική των πυρπολητών ήταν απλή. Είτε έκαναν νυχτερινές αιφνιδιαστικές επιθέσεις σε μεγάλα αγκυροβολημένα πολεμικά πλοία των Οθωμανών είτε στις ναυμαχίες, με τόλμη και δεξιοτεχνία, έφερναν σε ευνοϊκή θέση σε σχέση με τον εχθρικό στόλο το πυρπολικό τους και στη συνέχεια επέλεγαν το στόχο τους μεταξύ των μεγαλύτερων πολεμικών πλοίων του εχθρού. Με κατάλληλους χειρισμούς και ουριοδρομία προσπαθούσαν να αποφύγουν τα πυρά των αντιπάλων τους και να αγκιστρώσουν γερά το «μπουρλότο» τους πάνω στο πλοίο-θήραμα. Οι Οθωμανοί ναύτες προσπαθούσαν να τους απωθήσουν με καταιγισμό βλημάτων κάθε είδους πυροβόλων όπλων ή με βάρκες που έστελναν εναντίον τους και οι οποίες με γάντζους που έριχναν στο πυρπολικό προσπαθούσαν να το σύρουν με σκοινιά μακριά από το στόχο τους.
Το πρώτο πυρπολικό κατασκευάστηκε από τον Παργινό Ιωάννη Δημουλίτσα, ο οποίος από μικρός δούλευε σε ψαριανά καράβια και στα ταξίδια του γνώρισε τα μυστικά της κατασκευής των ρωσικών πυρπολικών. Πρώτη επιτυχής χρήση πυρπολικού έγινε από τον Παπανικολή στις 27 Μαΐου 1827.
πηγές:
Βικιπαίδεια
Αργολική Βιβλιοθήκη Ιστορίας και Πολιτισμού

 

4 Σχόλια to “1824 (V)”

  1. atheofobos Says:

    Αυτό που είναι εντυπωσιακό είναι ότι μεγάλη οικονομική ανάπτυξη λόγω της ναυτιλίας δεν είχαν τα μεγάλα και εύφορα νησιά αλλά τα μικρά και άγονα όπως τα Ψαρά, ή η Ύδρα.

  2. Όλγα Says:

    Στων Ψαρών την ολόμαυρη ράχη,
    Περπατώντας η Δόξα μονάχη
    Μελετά τα λαμπρά παλληκάρια
    Και στην κόμη στεφάνι φορεί
    Γεναμένο από λίγα χορτάρια
    Που είχαν μείνει στην έρημη γη.
    (Δ. Σολωμός – Η καταστροφή των Ψαρών)

    «Υπέρ γονέων και τέκνων,
    υπέρ τών γυναικών,
    υπέρ πατρίδος πρόκειται
    και πάσης τής Ελλάδος
    όσιος αγώνας.
    …………
    Ώ πατρίς, την εκούσιον
    δέξου θυσίαν»… – Αστράπτει.-
    Σεισμός πολέμου ακούεται.
    Υπό τύμβον υψήνορα
    ήρωες κοιμώνται.

    Επί το μέγα ερείπιον
    η Ελευθερία ολόρθη
    προσφέρει δύο στεφάνους
    έν’ από γήϊνα φύλλα,
    κι άλλον απ’ άστρα.
    (Α. Κάλβος – Εις Ψαρά)

    • Θωμάς Says:

      Εκούσια θυσία. Δεν υπάρχει καλύτερη φράση για να περιγράψει κανείς τη θυσία των Ψαριανών. Οι άνθρωποι δεν ήταν απελπισμένοι. Ήταν πάμπλουτοι.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: