η χειρότερη τιμωρία

Το 1071 ο αυτοκράτορας Ρωμανός Δ΄ ο Διογένης αποφάσισε να εκστρατεύσει εναντίον των Σελτζούκων Τούρκων για να προστατεύσει τα ανατολικά σύνορα της αυτοκρατορίας από τις συνεχόμενες επιδρομές των Σελτζούκων που, όσο περνούσαν τα χρόνια, γίνονταν όλο και πιο επικίνδυνοι με αποκορύφωμα την κατάκτηση του Ματζικέρτ από τον σουλτάνο Αλπ Αρσλάν το 1070.

xarthw_mantzikert

Δυστυχώς το στράτευμα του Ρωμανού ήταν κατά βάση μισθοφορικό. Το αποτελούσαν Έλληνες, Ίβηρες, Αρμένιοι, Φράγκοι, Ρως, Πατζινάκες, Νορμανδοί, Ούζοι, Βάραγγοι κ.ά. Και όμως δεν είχαν περάσει πολλά χρόνια από το θάνατο (1045) του Βασιλείου Β΄ (του Βουλγαροκτόνου), ο οποίος είχε αφήσει ένα αξιόμαχο στράτευμα και μια πανίσχυρη αυτοκρατορία. Οι διαδοχοί του όμως αποδείχτηκαν ανάξιοι και παρέδωσαν στον Ρωμανό έναν στρατό χωρίς κατάλληλο εξοπλισμό, χωρίς πειθαρχία και χωρίς πολεμική πείρα. Οδυνηρές συνέπειες για την ποιότητα του στρατεύματος είχε η κατάργηση του νόμου του αλληλέγγυου, που είχε θεσπίσει ο Βασίλειος Β΄, σύμφωνα με τον οποίο οι δυνατοί γαιοκτήμονες ήταν υποχρεωμένοι να πληρώνουν τους φόρους των πολιτών που αδυνατούσαν να εκπληρώσουν τις φορολογικές τους υποχρεώσεις, όπως π.χ. οι στρατιώτες, ενώ εξίσου οδυνηρές συνέπειες είχε ο νόμος που επέτρεπε την εξαγορά της στρατιωτικής θητείας κάτι που, όπως ήταν φυσικό, οδήγησε σε αυξημένες ανάγκες για μισθοφορικό στρατό.
Άλλο πρόβλημα του Ρωμανού ήταν η ισχυρή αντιπολίτευση που αντιμετώπιζε στο εσωτερικό της αυτοκρατορίας. Ο καίσαρας Ιωάννης Δούκας και ο Μιχαήλ Ψελλός έκαναν ό,τι μπορούσαν για να υπονομεύσουν το έργο του αυτοκράτορα.

romanos

Ο Ρωμανός, αν και έμπειρος στρατιωτικός, διέπραξε στο πεδίο της μάχης δύο μεγάλα λάθη. Το πρώτο του ήταν να χωρίσει τον στρατό του στα δύο. Έστειλε 20.000 άντρες (τους πιο αξιόμαχους) υπό τον Ιωσήφ Ταρχανειώτη να πολιορκήσουν την γειτονική πόλη Χλιαπ. Για άγνωστους λόγους ο Ταρχανειώτης δεν έφτασε ποτέ στο Χλιαπ ούτε όμως επέστρεψε και πίσω να βοηθήσει τον αυτοκράτορα.

Άλλο μεγάλο λάθος του Ρωμανού ήταν η απόφασή του να τοποθετήσει αρχηγό της οπισθοφυλακής τον Ανδρόνικο Δούκα που ήταν γιος του πολιτικού του αντιπάλου. Οι δυνάμεις εφεδρείας του Ανδρόνικου Δούκα δεν μπήκαν ποτέ στη μάχη είτε από διάθεση προδοσίας είτε γιατί ο Δούκας θεώρησε πως ο αυτοκράτορας θα σκοτωνόταν και προτίμησε να αφήσει ανοιχτό τον δρόμο προς τον θρόνο.

Κι όμως ο Αλπ Αρσλάν δεν είχε διάθεση για πόλεμο καθώς σχεδίαζε εκστρατεία εναντίον των Φατιμιδών της Αιγύπτου. Αλλά ενώ συνεχίζονταν οι διαπραγματεύσεις ο Ρωμανός διέταξε επίθεση. Οι Τούρκοι εξεπλάγησαν και άρχισαν να υποχωρούν. Οι Βυζαντινοί προσπάθησαν να τους φτάσουν αλλά δεν τα κατάφεραν. Κάποια στιγμή, επειδή άρχισε να βραδιάζει, ο Ρωμανός διέταξε να σταματήσει η προέλαση και να επιστρέψουν οι δυνάμεις του στο στρατόπεδο. Όταν όμως οι στρατιώτες του Ρωμανού είδαν την αυτοκρατορική σημαία να επιστρέφει θεώρησαν ότι οι Βυζαντινοί είχαν ηττηθεί -φήμες αργότερα έλεγαν πως την είδηση για την ήττα τη διέδωσε ο Ανδρόνικος Δούκας-, και άρχισε άτακτη υποχώρηση. Οι Τούρκοι βλέποντας τον πανικό στις τάξεις των Βυζαντινών δεν έχασαν την ευκαιρία και επιτέθηκαν.

Η μάχη τελικά κατέληξε σε πανωλεθρία των Βυζαντινών. Οι μόνοι που πολέμησαν μανιασμένα ως το τέλος ήταν οι 5.000 Βάραγγοι που ήταν γύρω από τον αυτοκράτορα και προσπάθησαν να τον προστατεύσουν. Στο τέλος ο Ρωμανός Δ΄ Διογένης αιχμαλωτίστηκε βαριά τραυματισμένος στο στήθος και στο χέρι. Ο Αλπ Αρσλάν, σε διάλογο που είχαν λίγο αργότερα, του είπε πως του επιφύλασσε τη χειρότερη τιμωρία… να τον αφήσει ελεύθερο.

BnF_Fr232_fol323_Alp_Arslan_Romanus

Ο Αλπ Αρσλάν και ο αιχμάλωτος Ρωμανός Δ’ Διογένης (γαλλική μινιατούρα του 15ου αιώνα)
από την Βικιιπαίδεια

Η συμφωνία απελευθέρωσης του Ρωμανού Δ΄ του Διογένη δεν ήταν και τόσο επιζήμια για τους Βυζαντινούς. Προέβλεπε ετήσια χρηματική αποζημίωση, απελευθέρωση των Τούρκων αιχμαλώτων και παροχή στρατιωτικής βοήθειας στον Αλπ Αρσλάν. Ωστόσο ο Ρωμανός δεν πρόλαβε να την υλοποιήσει. Εκθρονίστηκε και τυφλώθηκε από τους πολιτικούς του αντιπάλους στον δρόμο της επιστροφής, πριν προλάβει να επιστρέψει στην Κωνσταντινούπολη. Μεγάλο μέρος της ευθύνης για την ανατροπή και τύφλωση του Ρωμανού φέρει ο Μιχαήλ Ψελλός ο οποίος του έστειλε μια υποκριτική επιστολή στην οποία τον χαρακτήριζε «ευτυχισμένο μάρτυρα που ο Θεός τον θεώρησε άξιο ενός ανωτέρου φωτός».

Με την εκθρόνιση του Ρωμανού οι Τούρκοι βρήκαν αφορμή να μην τηρήσουν τη συμφωνία και συνέχισαν έτσι τις καταστροφικές τους επιδρομές στη Μ. Ασία. Οι συνέπειες της ήττας στο Ματζικέρτ ήταν ανυπολόγιστες καθώς άνοιξε ο δρόμος για τον βαθμιαίο εκτουρκισμό μεγάλου μέρους της Μ. Ασίας και έτσι το έργο των μετέπειτα αυτοκρατόρων έγινε ακόμα πιο δύσκολο.

ΠΗΓΕΣ:

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΘΝΟΥΣ

ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ ΔΟΜΗ

Βικιπαίδεια: Ρωμανός Δ΄ Διογένης

http://iokh.blogspot.gr/2011/06/blog-post_23.html

http://www.agiasofia.com/greek/greek7.html

Ένα Σχόλιο to “η χειρότερη τιμωρία”

  1. Όλγα Says:

    Θωμά, μήπως πρέπει να είναι 1071; «…με αποκορύφωμα την κατάκτηση του Ματζικέρτ από τον σουλτάνο Αλπ Αρσλάν το 1070.»

    Πάντως αυτοί που κατέχουν τη βυζαντινή ιστορία, λένε πως αυτή η μάχη ήταν και η αρχή του τέλους για την Βυζαντινή αυτοκρατορία.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: