στη Σμύρνη

Η σημερινή ανάρτηση ασχολείται με τα γεγονότα που συνέβησαν στη Συνδιάσκεψη Ειρήνης του Παρισιού (1919), κατά την οποία οι Μεγάλες Δυνάμεις πήραν την απόφαση να συναινέσουν στην απόβαση του ελληνικού στρατού στη Σμύρνη.
Οδηγός μας στάθηκε το άρθρο των Ε. Αλλαμανή και Κ. Παναγιωτοπούλου: «Η ΣΥΜΜΑΧΙΚΗ ΕΝΤΟΛΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΛΗΨΗ ΤΗΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΚΑΙ Η ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΗΓΕΣΙΑΣ» που περιέχεται στο βιβλίο «ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΤΟΝ ΒΕΝΙΖΕΛΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ», Εκδόσεις ΦΙΛΙΠΠΟΤΗ

Στις 23 Απριλίου /6 Μαΐου 1919 ο Άγγλος πρωθυπουργός Λόιντ Τζορτζ αναγγέλλει στον Βενιζέλο την απόφαση των Μεγάλων Δυνάμεων να καταληφθεί η Σμύρνη και του ζητάει να διαθέσει η Ελλάδα στρατό. Ο Βενιζέλος διαβεβαιώνει τον Άγγλο πρωθυπουργό πως η Ελλάδα διαθέτει επαρκείς δυνάμεις και μπορεί να αναλάβει ένα τέτοιο εγχείρημα.

Την επόμενη μέρα ο Βενιζέλος έχει το πρωί νέα συνάντηση με τον Λόιντ Τζορτζ στην οποία προσπαθεί να τον πείσει πως η αποβίβαση ελληνικού στρατού στη Σμύρνη δε θα αποδυναμώσει το μακεδονικό μέτωπο, ενώ επικαλείται το άρθρο 7 της ανακωχής του Μούδρου σύμφωνα με το οποίο οι Σύμμαχοι είχαν το δικαίωμα να καταλάβουν τη Σμύρνη. Το απόγευμα ο Βενιζέλος συναντά τον Κλεμανσό και μετά τη συνάντηση θεωρεί πως έχει εξασφαλίσει την υποστήριξή του Γάλλου πρωθυπουργού στο θέμα της Δωδεκανήσου.

1rei2b

Οι ηγέτες των Συμμάχων στη Συνδιάσκεψη του Παρισιού: (από αριστερά) Ορλάντο (Ιταλίας), Λόιντ Τζορτζ (Αγγλίας), Κλεμανσό (Γαλλίας), Γουίλσον (ΗΠΑ).
(η φωτογραφία είναι από το http://www.tovima.gr/relatedarticles/article/?aid=152780)

Στις 25 Απριλίου/8 Μαΐου 1919 οι Άγγλοι στρατιωτικοί, μέσω του Συνταγματάρχη Χάνκεϊ εκφράζουν τους ενδοιασμούς τους. Ο Βενιζέλος προσπαθεί να τους καθησυχάσει υποστηρίζοντας πως οι Τούρκοι έχουν τη δυνατότητα να αντισταθούν μόνο στο φρούριο Καραμπουρνού. Συνεπώς μια έγκαιρη κατάληψη του φρουρίου από τους Άγγλους καλύπτει την επιχείρηση κατάληψης της Σμύρνης από κάθε κίνδυνο.

Στις 26 Απριλίου/9 Μαΐου 1919 ο Λόιντ Τζορτζ, σε αντίθεση με τους επιφυλακτικούς Άγγλους στρατιωτικούς, δηλώνει στον Βενιζέλο πως θεωρεί σίγουρη την υπαγωγή της Κωνσταντινούπολης στην ελληνική κυριαρχία, κάτι που –βέβαια- ενθουσιάζει τον Έλληνα πρωθυπουργό. Την ίδια μέρα έρχεται στον Βενιζέλο τηλεγράφημα του Ρέπουλη από την Αθήνα, ο οποίος ζητάει να μάθει ποιες θα είναι οι ελληνικές ενέργειες αν πραγματοποιήσουν οι Ιταλοί απόβαση στη Σμύρνη πριν τους Έλληνες.

90FB0148FB2F8C77AFA9B7604022D5B4

Φωτογραφία από τη Συνδιάσκεψη του Παρισιού. Στο βάθος, προτελευταίος, διακρίνεται ο Βενιζέλος.
(η φωτογραφία είναι από το http://www.tovima.gr/society/article/?aid=493461)

Στη συνάντηση των τριών αρχηγών (ΗΠΑ, Μ. Βρετανίας και Γαλλίας) και των στρατιωτικών τους συμβούλων αποφασίζεται η μέρα της αναχώρησης του ελληνικού στρατού από την Καβάλα (12 Μαΐου) και η απόβαση στη Σμύρνη για την επόμενη (13 Μαΐου). Η εποπτεία της απόβασης ανατίθεται στον Ναύαρχο Κάλθορπ, ενώ η επικείμενη κατάληψη των οχυρών ανατίθεται στους Γάλλους και αποφασίζεται να αιτιολογηθεί με βάση τον 7ο όρο της ανακωχής του Μούδρου. Τέλος αποφασίζεται να ενημερωθούν οι Ιταλοί 24 ώρες πριν την απόβαση και οι Τούρκοι 12 ώρες πριν.

Στις 28 Απριλίου/11 Μαΐου 1919 δημιουργείται πρόβλημα και η επιχείρηση κινδυνεύει με αναβολή. Ο Γάλλος πρωθυπουργός Κλεμανσό εκφράζει επιφυλάξεις για την κατάληψη των οχυρών της Σμύρνης μόνο από Γάλλους και ζητάει 48ωρη αναβολή. Επίσης ο Κλεμανσό προβληματίζεται για την ενδεχόμενη αντίδραση των Ιταλών υπενθυμίζοντας στους συμμάχους τη συνθήκη του Λονδίνου και τις υποχρεώσεις που είχαν αναλάβει οι σύμμαχοι έναντι των Ιταλών. Ο Αμερικανός πρόεδρος Γουίλσον δηλώνει πως κατά τη γνώμη του η παραχώρηση της Σμύρνης στους Ιταλούς θα ήταν ηθικά αδικαιολόγητη. Παρ’ όλα αυτά ο Κλεμανσό επιμένει στο αίτημά του για αναβολή. Ο Βενιζέλος τότε παρεμβαίνει στη συζήτηση προσπαθώντας να ματαιώσει την αναβολή. Ενημερώνει τους συμμάχους πως οι Ιταλοί έχουν ήδη αποβιβαστεί στη Σκάλα Νόβα, κάτι που ίσως δείχνει τις προθέσεις τους για κατάληψη της Σμύρνης. Όσο για τη συνθήκη του Λονδίνου, ο Βενιζέλος τονίζει πως δε δεσμεύει τους συμμάχους έναντι των Ιταλών γιατί η Σμύρνη δεν υπάγεται στη ζώνη της Αττάλειας που είχε εκχωρηθεί στους Ιταλούς.

Η συνεδρίαση λήγει με την απόφαση να περιοριστεί η αναβολή από 48 ώρες σε 24, ενώ αποφασίζεται επίσης η κατάληψη των οχυρών να μη γίνει μόνο από Γάλλους.

main_fotografia-ebdomados-celebrating-90-years-of-mikrasiatiki-katastrofi-the-arrival-of-greek-army-in-smyrna-1919

η φωτογραφία είναι από το http://www.paliaathina.com/

Στις 29 Απριλίου/12 Μαΐου 1919 ο Βενιζέλος παίρνει γράμμα από τον Άγγλο συνταγματάρχη Χάνκεϊ, ο οποίος του αναγγέλλει την απόφαση του Ανώτατου Συμβουλίου για άμεση αναχώρηση των ελληνικών πλοίων από την Καβάλα ενώ τον ενημερώνει πως στην επιχείρηση για την κατάλειψη των οχυρών της Σμύρνης θα πάρουν μέρος και ιταλικές δυνάμεις.

Τελικά στις 2/15 Μαΐου γίνεται η απόβαση του ελληνικού στρατού στη Σμύρνη.

204.03.011

η Α΄ Μεραρχία φεύγει από το λιμάνι των Ελευθερών με προορισμό τη Σμύρνη
από το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και Μελετών “Ε. Κ. Βενιζέλος”

Ενδιαφέρον όμως έχουν και  τα τηλεγραφήματα που έστειλε ο Βενιζέλος από το Παρίσι προς το Υπουργείον Εξωτερικών στην Αθήνα. Ενδεικτικά αναφέρουμε τα παρακάτω:

 29 Απριλίου/12 Μαΐου 1919
ΛΕΙΑΝ ΕΠΕΙΓΟΝ. Απολύτως εμπιστευτικόν. Αυτήν την στιγμήν το Ανώτατον Συμβούλιον της Συνδιασκέψεως πληροφορεί ότι εν τη σημερινή συνεδριάσει των απεφάσισεν όπως το εκστρατευτικόν σώμα αναχωρήση αμέσως διά Σμύρνην. Η απόφασις ελήφθη παμψηφεί. Ζήτω το Έθνος! Ανακοίνωσις να γίνη μόνον διά εφημερίδων, να μη γνωσθή δε εις την πόλιν παρά μόνον την Τρίτην.

2/15 Μαΐου 1919
Ευρίσκομαι εν μεγάλη αδημονία αγνοών αν Στεργιάδης μετέβη εις Σμύρνην. Αν όχι, παρακαλώ μεταβή αμέσως και αν τυχόν ευρίσκεται ακόμα εις Ιωάννινα αποσταλή αμέσως αντιτορπιλικόν όπως τον παραλάβη. Παράτασις απουσίας εκείθεν δύναται μεγάλως ζημιώση.

4/17 Μαΐου 1919
Από Αγγλικόν Ναυαρχείον έμαθον σύγκρουσιν μεταξύ ημετέρου στρατού και Τούρκων στρατιωτών και πολιτών και παύσιν λειτουργίας Τουρκικών Αρχών. Υπενθυμίζω σαφείς διαταγάς μου όπως διατηρηθώσι Τουρκικαί Αρχαί και παρασχεθή αυταίς πάσα εκ μέρους υμών υποστήριξις όπως εξακολουθήσωσι υπηρεσίαν των υπό έλεγχον υμών. Αν Βαλής παρητήθη, θα αναθέσητε προσωρινώς καθήκοντα αυτού εις ένα εκ των ανωτέρων Οθωμανών υπαλλήλων. Εφιστώ την προσοχήν σας επί καθήκοντος όπως μη απομακρυνθήτε ούτε κεραίαν από των διαταγών μου. Αν Τούρκοι υπάλληλοι απεργούν επίτηδες δύνασθε καταλλήλως υποσχεθήτε αυτούς ουσιώδη αύξησιν μισθού των διά να επιτύχητε συνέχειαν των υπηρεσιών των.

4/17 Μαΐου 1919
Τηλεγράφημα Κακουλίδου ναυάρχου μοι διεβιβάσθη χθες και είδησις ανακοινουμένη μοι υπό Άγγλου Ναυάρχου ότι εν Σμύρνη έπαυσεν η λειτουργία Οθωμανικών Αρχών και (μωράν) απάντησιν Κακουλίδου εις συστάσεις Άγγλου Ναυάρχου, με περιάγει εις αληθή απόγνωσιν ως προς κατάστασιν δημιουργηθείσαν εν Σμύρνη και δυνατάς αυτής συνεπείας ως και της μη παρουσίας Στεργιάδη. Δεν είναι υπερβολή αν είπω ότι ολόκληρον το έργον ημών όπερ εφαίνετο μέλλον να στεφθή υπό πλήρους επιτυχίας, κινδυνεύει την τελευταίαν στιγμήν να ναυαγήση. Εξορκίζω Αντιπρόεδρον να επιβή αντιτορπιλικού και σπεύση εις Σμύρνην όπως προσπαθήση τακτοποιήση κατάστασιν. Ας λάβη γνώσιν εκεί οδηγιών ας διά διαφόρων τηλεγραφημάτων έδωκα και ας εμπνευσθή εξ αυτών όπως πράξη ό,τι δει. Πρέπει με κάθε τρόπον να διατηρηθή Τουρκική διοίκησις. Αν Βαλής επιμένη παραιτηθή, ας ανατεθή αναπλήρωσις του εις ένα ανώτερον Οθωμανόν υπάλληλον και ας καταβληθή προσπάθεια να παραμείνει διοικητικόν προσωπικόν, όπως μη δειχθή ότι παρουσία Ελληνικού στρατού εις Σμύρνην εδημιούργησε αμέσως χάος, ενώ οπουδήποτε και αν μετέβησαν Ιταλοί ουδεμία ανωμαλία παρουσιάσθη.

6/19 Μαΐου 1919
Απόρρητον. Παρακαλώ ανακοινώσατε επειγόντως επόμενον τηλ/μα εις Συν/χην Ζαφειρίου. Ναύαρχος Κάλθορπ τηλεγραφεί ότι η κατάστασις εν Σμύρνην δεν είναι ακόμη ικανοποιητική και ότι πλην άλλων έλαβον χώραν εν Σμύρνη διαρπαγαί διαπραχθείσαι υπό Ελλήνων και πολυαρίθμων Τουρκικών όχλων. Δι’ επείγοντος τηλ/τος ανακοινώσατέ μου πότε ακριβώς εγένοντο αι διαρπαγαί αύται, πόση ώραν μετά κατάληψιν πόλεως υπό Ελληνικού στρατού και ποία περίπου αξία διαρπαγέντων πραγμάτων. Βαθύτατα με θλίβει μετοχή εις αυτάς και Ελλήνων. Ουδεμία βεβαίως πόλις είναι απηλλαγμένη καθαρμάτων αλλά ήτο αδύνατον να φαντασθώ ότι εις τοιαύτην στιγμήν ομοεθνείς θα εώρταζον ελευθέρωσίν των διά πράξεων αίτινες δύνανται βλάψωσι καιρίως εθνικήν μας υπόθεσιν. Θα συγκροτήσητε αμέσως στρατοδικείον όπως τάχιστα εντός τριών ημερών το πολύ εκδικάση τους υπαιτίους διαρπαγών μετά όλης της αυστηρότητος των νόμων. Συγχρόνως θα συλλάβητε και θα απελάσητε εις τινα των νήσων όλους τους ομοεθνείς ων το παρελθόν γεννά υπόνοιαν ότι δύνανται επωφεληθώσι αβεβαίας σημερινής καταστάσεως προς διάπραξιν αδικημάτων, θα καλέσητε Μητροπολίτην και προκρίτους διά να παραπονεθήτε κατά της διαγωγής των καθαρμάτων α λέγονται Έλληνες και θα τους ειπήτε ότι έχουσι καθήκον κάμωσι συστηματικήν διδασκαλίαν προς ομογενή πληθυσμόν, όπως όλοι ανυψωθώσι μέχρι των μεγάλων εθνικών παριστάσεων ας διερχόμεθα. Μέχρι της στιγμής αφίξεως Αρμοστού λάβητε υπ’ όψιν όλα τα ενδεικνυόμενα μέτρα όπως τάξις αποκατασταθή τελείως εν πόλει και εις πάντας εμπνευσθή πεποίθησις πλήρους ασφαλείας αυτής. Εν ανάγκη ζητήσατε από αξιωματικούς Ελληνικού Στρατού να ασκήσωσιν οι ίδιοι προσωρινώς αστυνομικά καθήκοντα. Αι περίπολοι εν πόλει ας διοικώνται επί τινας ημέρας υπό αξιωματικών. Ας γίνει αισθητή εις ξένους όλους η συναίσθησις των βαρυτάτων ευθυνών ας ανελάβαμεν και της αποφάσεώς μας ανταποκριθώμεν εις τοιαύτας. Υπομνήσκω και οδηγίας δοθείσας διά υπ’ αρίθμ. 4404 τηλ/τος μου.

πηγή:

Ε. Αλλαμανή – Κ. Παναγιωτοπούλου: «Η ΣΥΜΜΑΧΙΚΗ ΕΝΤΟΛΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΛΗΨΗ ΤΗΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΚΑΙ Η ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΗΓΕΣΙΑΣ»
από το βιβλίο «ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΤΟΝ ΒΕΝΙΖΕΛΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ»
Εκδόσεις ΦΙΛΙΠΠΟΤΗ

5 Σχόλια to “στη Σμύρνη”

  1. atheofobos Says:

    Ο Βενιζέλος είχε προσωπική φιλία με τον Στεργιάδη και από τα τηλεγραφηματα αυτά είναι προφανής η εμπιστοσύνη που είχε σε αυτόν για τις πραγματικές διοικητικές ικανότητες που έιχε.
    Πάντως ο Κορδάτος τον θεωρεί πράκτορα της Ιντέλιτζενς.

    • Θωμάς Says:

      Τώρα αναφέρθηκες στον πιο μυστηριώδη άνθρωπο από όσους ενεπλάκησαν στην ιστορία της Μικρασιατικής καταστροφής. Πράγματι ο Βενιζέλος του είχε τυφλή εμπιστοσύνη λόγω της επιτυχημένης θητείας του ως Γενικός Διοικητής Ηπείρου. Από όσα έχω διαβάσει κατά καιρούς -αναφέρομαι σε μαρτυρίες Σμυρναίων- όλοι αναφέρονται στον Στεργιάδη με τα χειρότερα λόγια. Προσωπική μου άποψη είναι ότι τον αδικούν διότι ο Στεργιάδης είχε αυστηρή εντολή από τον Βενιζέλο -κάτι που φαίνεται και από τα τηλεγραφήματα- να τηρεί, για ευνόητους λόγους, πολιτική ίσων αποστάσεων απέναντι σε Έλληνες και Τούρκους. Αυτό οι Έλληνες της Σμύρνης δεν μπορούσαν να το κατανοήσουν. Το μυστήριο είναι ότι τον διατήρησαν στη θέση του και οι αντίπαλοι του Βενιζέλου -η φιλοβασιλική παράταξη- για άγνωστους σε μένα λόγους. Πάντως η πιο δικαιολογημένη κατηγορία είναι ότι δεν επέτρεψε στους Έλληνες κατοίκους να αναχωρήσουν από τη Σμύρνη όταν μαθεύτηκε πλέον ότι καταρρέει το μέτωπο αλλά και για αυτή του την απόφαση υπάρχουν ελαφρυντικά. Μετά την Μικρασιατική Καταστροφή ο Στεργιάδης δεν επέστρεψε ποτέ στην Ελλάδα. Φοβούμενος κυρώσεις κατέφυγε στη Γαλλία. Μυστήριο επίσης αποτελεί η συμπεριφορά του Βενιζέλου απέναντι στον Στεργιάδη. Ενώ βρίσκονταν και οι δύο στο Παρίσι δεν θέλησε ποτέ να τον συναντήσει, άγνωστο για ποιους λόγους. Ο Στεργιάδης πέθανε φτωχός και μόνο ο Πλαστήρας του συμπαραστάθηκε και τον βοηθούσε στα έξοδα. Τελευταίο μυστήριο: ο Στεργιάδης δεν έγραψε ποτέ απομνημονεύματα να υπερασπιστεί τη στάση του και έτσι δε θα μάθουμε ποτέ τη σφαιρική αλήθεια γύρω από τα γεγονότα που τον αφορούν.

  2. Όλγα Says:

    Μία απόφαση που απ’ ότι φαίνεται πάρθηκε στο πόδι και στα γρήγορα ήταν η αιτία για να χαθούν χιλιάδες ζωές. Πώς ο έμπειρος Βενιζέλος δεν κατάλαβε τον δισταγμό και τους ενδοιασμούς των συμμάχων απέναντι στην ελληνική απόβαση στη Σμύρνη; Ή μήπως δεν ήξερε πως έπρατταν πάντα σύμφωνα με τα δικά τους συμφέροντα;
    Όσο για τον Στεργιάδη, καταλαβαίνω πως ο Β. ήθελε έναν αυστηρό και αδέκαστο διοικητή σε αυτήν την νευραλγική θέση, αλλά ως άνθρωπος ο Στ. ήταν ένα μηδενικό. Και το απέδειξε α) όταν έβαλε πάνω απ’ όλα την διαταγή της κυβέρνησης (άρα και τη σταδιοδρομία του ως κυβερνητικός υπάλληλος;) και όχι μόνο δεν ενημέρωσε το λαό για το τι θα επακολουθούσε, αλλά τους υποχρέωσε να μην κάνουν τίποτε όσο ο ίδιος μάζευε τα έπιπλα του και τα προσωπικά του αντικείμενα και β) έφυγε πρώτος ο κυβερνήτης από το καράβι που βούλιαζε…!!
    Βέβαια αυτό που με προβληματίζει κι εμένα είναι η συμπαράσταση του Πλαστήρα που τον θεωρώ ως τον πιο ακέραιο στρατιωτικό/πολιτικό…

    • Θωμάς Says:

      Κι ο Πλαστήρας είχε τη μαύρη σελίδα του: την εκτέλεση του Μπελογιάννη και των συντρόφων του που έγινε επί των ημερών της πρωθυπουργίας του.

  3. Όλγα Says:

    Ο Πλαστήρας ήταν κατά των εκτελέσεων και ως γνωστόν σπάνια ένας πρωθυπουργός κάνει κουμάντο στη χώρα του, πόσο μάλλον σε μια τόσο μπερδεμένη πολιτικά περίοδο.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: